پاسخ فعالیت بخش چهارم(دنیای زنده)
اطلاعات جمع آوري كنيد صفحه ي 105
دلفين:زير شاخه ي مهره داران رده ي پستانداران راسته ي آب بازان خانواده ي دلفين ها
آرماديلو:زير شاخه ي مهره داران رده ي پستانداران راسته ي بي دندانان خانواده ي ستبر پايان
خفاش
زير شاخه ي مهره داران رده ي پستانداران راسته خفاشان خانواده ي خفاش خُفاش يا شبکور تنها پستاندارانی است که بال دارد
کوچکترين خفاش و يکی از کوچکترين پستانداران، خفاش پوزهخوکی کيتی تايلند می باشد. طول قد اين خفاش 5/2 سانت (1 اينچ) است که مساوی قد زنبوراست و وزن اين خفاش 2 گرم (100/ اونس) می باشد.
خفاشهای که در شب پرواز می کنند، مسير و محل دقيق طعمه خود را بوسيله فرستادن امواج صوتی و دريافت بازتاب آن، پيدا می کنند. سيستم رديابی که در کشتيها برای پيدا کردن محل زير دريايی دشمن به کار می رود،شبيه به رديابی خفاش است. خفاشها امواج صوتی در مسير خود به چيزی برخورد می کند به سمت فرستنده امواج (خفاش) بازمی گردد و در آن موقع خفاش می تواند يک تصوير صوتی از مانع روبرو و محيط اطراف خود رسم کندو محيط اطراف را به خوبی ببيند. با استفاده از سيستم فوق خفاشها می توانند اجسام متحرک مثل حشرات و اجسام بی حرکت مثل درخت را تشخيص دهد.
گونهها
در حدود 1000 گونه از خفاشها وجود دارد. خفاشها در تمام نقاط جهان به استثناء قطبهای جنوب و شمال، يافت می شوند اين دو گونه اختلاف و تنوع بين انواع خفاشها را نشان می دهند
پلاتي پوس:زير شاخه ي مهره داران رده ي پستانداران راسته ي مرغ سانان خانواده ي پلاتي پوس
فكر كنيد صفحه ي 106
بعضي از جانوران نمي توانند تمام مراحل رشد خود را در يك زيستگاه سپري كنند مانند دوزيستان , برخي نيز نياز هاي خود را از آب به دست مي آورند و در كنار آب زندگي مي كنند مانند مرغ ماهي خوار.
از روي شكل اندام حركتي نوع رژيم غذايي , نوع دندان بندي , نوع پوشش و نوع وضعيت دست و پا .
فكر كنيد 107
محل اتصال اندام هاي حركتي به اسكلت در آن ها به هم شباهت دارد.
بله – محل اتصال پا و اندازه به سرعت جانور كمك مي كند . مثلا در خزندگان كه دست و پا در جوانب بدن قرار دارد شكم جانور روي زمين كشيده شده و سرعت جانور كمتر مي شود. اما در جانوران پستاندار كه دست و پا مانند ستون در زير بدن قرار گرفته است جاندار با سرعت بيشتري حركت مي كند.
فكر كنيد صفحه ي 108
شكارچي شكار خود را مي خورد و به عنوان غذا مصرف مي كند اما انگل بر روي بدن ميزبان خود يا درون آن زندگي مي كند و از آن استفاده ي غذايي به عمل مي آورد و ميزبان خود را نمي كشد.
فكر كنيد صفحه ي 108
كم تحركي جانداران مشكل مهمي براي آن ها محسوب مي شود . اين جانداران بايد براي يافتن غذا , دفاع از خود
با به حركت در آوردن آب غذا را به طرف خود مي كشند . با پوشش هاي محكم (اسكلت خارجي) از خود دفاع مي كنند .
مقايسه كنيد صفحه ي 109
با توجه به اين كه نوع دندان هاي هر جاندار رژيم تغذيه جانور را تعيين مي كند مي توان نوع تغذيه جانور را تعيين كرد. در گوشت خواران مانند سگ و كوسه ماهي دندان هاي نيش كه تيز و برنده اند پيشرفت كرده است
در علف خواران دندان هاي آسيا كه مخصوص له يا آسيا كردن ديواره ي سلولي گياهان است مانند گوسفند رشد يافته است و در انسان كه رژيم غذايي همه چيز خواري دارد همه ي انواع دارد پيش , نيش و آسيا رشد يافته است
طول دستگاه گوارش گوشت خواران با علف خواران متفاوت است . در علف خواران اندازه و طول دستگاه گوارش زياد است مانند : گاو كه معده ي چهار قسمتي و روده ي باريك دراز دارد. اما طول لوله ي گوارش گوشت خواران مانند سگ كوتاه است.
فكر كنيد صفحه ي 109
پرندگان داراي عضلات قوي پرواز هستند . بنابر اين براي سوخت و ساز غذا و توليد انرژي به اكسيژن زيادي نياز دارند همچنين بدن آن ها توسط دستگاه تنفس بخشي از گرماي خود را از دست مي دهد. بنابر اين در بدن آن ها علاوه بر شش ها كيسه ها هوادار وجود دارد تا بتواند هواي كافي را به بدن جاندار برساند.و وجود كيسه هاي هوا موجب سبك شدن پرنده مي شود
طراحي كنيد صفحه ي111
در سطح بدن اسفنج ها سوراخ هاي ريزي وجود دارد كه آب از طريق اين سوراخ ها وارد بخش دروني بدن جانور مي شود . غذا نيزهمراه با آب از طريق اين سوراخ ها وارد بدن اين جاندار مي شود و برخي از سلول ها با حركت خود مواد غذايي را از آب مي گيرند .
اسفنج ها به خون نياز ندارند زيرا جريان آب اكسيژن و غذا را به سلول ها مي رساند.
فكر كنيد صفحه ي 112
بدن كيسه تنان مانند كيسه است زيرا فقط با يك مجرا به بيرون ارتباط پيدا مي كند در نتيجه هم به منزله ي دهان و مخرج است.
بازوهايي كه در اطراف دهان كيسه تنان وجود دارد با حركت آب و گرفتن مواد غذايي , نياز كيسه تان را تامين مي كنند.
در سطح بعضي از اين بازو ها سلول هاي گزنده اي وجود دارد كه مي تواند نوعي زهر فلج كننده از خود ترشح كند و طعمه را بي حس كرده و جاندار به عنوان غذا مصرف مي كند.
بحث كنيد صفحه ي 113
دلقك ماهي در كنار شقايق دريايي زندگي مي كند و جانوران ديگر نمي توانند آن را شكار كنند
وجود دلقك ماهي سبب نزديك شدن جانوران ديگر به شقايق دريايي مي شود و غذاي شقايق تامين مي شود.
مشاهده كنيد صفحه ي 115
بخشي از صدف حلزون در سركه حل شده است زيرا صدف حلزون اسكلت آهكي است و در داخل سركه كه اسيداست, حل مي شود.
حباب هاي حاصل نشانه ي يك تغيير شيميايي است. اين حباب ها گاز كربن دي اكسيد است .
مشاهده كنيد صفحه ي117
كفشدوزك مانند صياد شته را شكار مي كند و به عنوان غذا مصرف مي كند
بله – مفيد است. مي دانيم كه شته ها از شيره ي پرورده ي گياهان تغذيه مي كنند و به عنوان يك آفت به مزارع آسيب مي رسانند. بنابر اين كفشدوزك با خوردن شته ها به نوعي براي انسان مفيد است
كفشدوزك ابتدا بال هاي قاب مانند قرمز جلويي را از هم باز مي كند و دو بال تا شده نازك و بلند كه در زير آن وجود دارد بيرون مي آيد و مي تواند
پرواز كند.
كفشدوزك ازگروه جانوران قاب بال است . و پوشش روي بال ها قدرت پرواز آن ها را كاهش مي دهد .
اطلاعات جمع آوري كنيد صفحه ي 117
در انتهاي شكم بسياري از عنكبوت ها سه جفت اندام ترشح كننده ي تار وجود دارد . هر كدام از اين اندام ها از صد ها لوله ي باريك تشكيل شده است . ماده ي تار از درون اين لوله ها عبور مي كند و ترشح مي شود و پس از خروج از بدن در برابر هوا سخت شده و تار به وجود مي آيد.
از پروتئين به منظور ساختن دام , محافظت از تخم ها , پوشاندن سطح داخلي لانه . برخي از عنكبوت ها نيز به وسيله ي تار از جايي به جاي ديگر مي روند
فكر كنيد صفحه ي 117
مگس ها از شيرابه هاي مواد غذايي استفاده مي كنند . آن ها با استفاده از خرطوم خود شيرابه ها را به داخل دهان مي رسانند . مگس ها گاهي بزاق خود را بر روي مواد جامد مي ريزند و آن ها را حل كرده و به صورت شيرابه مصرف مي كند كه در اين حالت مقداري از ميكروب هاي دهان خود را وارد محيط هاي غذايي مي كند.
بيشتر بدانيد صفحه ي 117
چشم هاي مركب بيش از 2000 عدسي دارد. اين چشم ها رنگ اجسام را تشخيص مي دهند اما چشم هاي ساده در حشرات براي تشخيص نور و تاريكي اند
مشاهده كنيد صفحه ي 118
نوزاد ملخ وقتي از تخم خارج مي شود شبيه ملخ بالغ است اما بخش هايي از بدنش ناقص است كه در دوران رشد خون با چند بار پوست اندازي كامل مي شود . اما نوزاد پروانه وقتي از تخم خارج مي شود هيچ شباهتي به جاندار بالغ ندارد. كه در حين رشد به جاندار بالغ تبديل مي شود.
تغييرات پروانه
دگرديسي ملخ ناقص است و جاندار در سه مرحله بالغ مي شود. اما دگرديسي پروانه چهار مرحله دارد كه عبارتند از : تخم نوزاد كرمي شكل , شفيره و حشره ي بالغ
مشاهده كنيد صفحه ي 120
شنا به كمك باله ها انجام مي شود . باله ها شامل باله هاي زوج و فرد اند. باله هاي سينه اي و شكمي زوج و باله هاي پشتي , مخرجي و دمي فرد اند. باله هاي زوج بيشتر براي حركت , توقف و باله هاي فرد بيشتر براي حفظ تعادل به كار مي گيرد.
هر آبشش از يك كمان آبششي و رشته هاي آبششي تشكيل شده است . كمان آبششي از جنس استخوان يا غضروف و رشته هاي آبششي در دو رديف قرار دارند . تعداد آبشش ها در ماهي استخواني چهار جفت است. و در زير سرپوش آبششي قرار دارد.
پولك ها نازك , پهن و استخواني هستند و از لايه ي جلدي پوست حاصل شده اند . تعداد آن ها در ماهي جوان و مسن برابر است . ميزان رشد پولك ها در طول سال يكسان نيست و به مقدار مصرف مواد غذايي بستگي دارد. از شمارش تعداد حلقه هاي هر پولك سن ماهي تعيين مي شود.
ادامه مشاهده كنيد صفحه ي 120
خط جانبي از سلول هاي حسي تشكيل شده است كه در طرفين بدن جاندار قرار دارند. اين سلول ها قادر اند كوچك ترين تغييرات فشار را كه در اثر ارتعاشات به وجود مي آيند را درك كنند.
ماهي ها جشم هاي نسبتا بزرگي دارند و برخي از آن ها تا اعماق 750 متر كه نور وجود دارد مي بينند. برخي نيز در اعماق زندگي مي كنند و با فرآيند لومينسانس نور توليد مي كنند.
مثانه ي هوادار كيسه ي نازكي است كه بين كليه ها و اندام گوارشي وجود دارد و به مري مربوط است.گاز هاي اكسيژن , نيتروژن , كربن دي اكسيد از خون وارد اين كيسه ها مي شوند و ماهي با تغيير اين گاز ها در سطوح مختلف آب شنا مي كند.
اطلاعات جمع آوري كنيد صفحه ي 120
خاويار تخم چند گونه از ماهيان ازون برون (استروژن) است اين ماهي ها در درياهاي آب هاي شيرين و به خصوص درياي مازندران زندگي مي كنند
درشت ترين و مرغوب ترين اين ماهي ها در آب هاي درياي مازندران وجود دارد
پس از صيد ماهي خاويار شكم آن ها را باز كرده و تخم ها را در تشتك هايي جمع آوري نموده و از طوري مخصوص عبور مي دهند. تا از هم جدا شوند . سپس به آن ها نمك اضافه مي كنند و با فشار درون قوطي كنسرو بسته بندي مي شود.
اطلاعات جمع آوري كنيد صفحه ي 121
قورباغه ها و وزغ ها از دوزيستان بدون دم هستند . پوست قورباغه ها مربوط , نرم و نازك است. اين جانداران تنفس پوستي دارند بنابراين در نزديك آب زندگي مي كنند.
اما وزغ ها پوست خشك , سخت و زبر دارند كه از زگيل هايي پوشيده شده است. اين جانداران تا حد زيادي از آب فاصله گرفته اند و نسبت به قورباغه ها پيشرفته ترند.
اين جانداران با شكار حشرات و كرم ها مواد مورد نياز خود را تامين مي كنند.
اطلاعات جمع آوري كنيد صفحه ي 122
آفتاب پرست بدني پهن دارد كه از دو پهلو به هم فشرده شده است . اين جانور داراي چشم هاي برجسته و بيرون آمده است كه هريك به طور مستقل حركت مي كند و مي تواند هم زمان جهات مختلف را ببيند. اين جانور آهسته حركت مي كند و زبان چسبنده بزرگي دارد كه به بيرون پرتاب مي كند و با آن حشرات را شكار مي كند. دم باريك و بلندي دارد و مي تواند به دور شاخه ها بپيچد و جابه جا شود. همچنين مي تواند به سرعت رنگ پوست خود را تغيير دهد و هم رنگ محيط خود شود.
مشاهده كنيد صفحه ي 123
تخم مرغ داراي جنين داراي:
پوسته ي آهكي از تبخير سريع آب جلوگيري مي كند و از اجزاي داخلي محافظت مي كند. پرده هاي اطراف تخم عبارتند از : كوريون , آمينيون , آلانتوئيس و كيسه ي زرده
پرده ي كوريون در زير پوسته قرار دارد گاز هاي تنفسي از اين پرده انتشار مي يابد.
پرده ي آمينيون داراي محلول نمكي است و جنين در اين مايع غوطه ور است.
آلانتوئيس رگ هاي خوني زياد دارد و به تنفس جنين كمك مي كند. مواد زائد نيتروژن دار را نيز دفع مي كند.
كيسه ي زرده اندوخته ي غذايي جنين است.
آزمايش كنيد صفحه ي125
پر هاي پروازي . زيرا اصطكاك آن ها با هوا كمتر است.
بله – پرهايي كه به طور منظم اطراف چوب پنبه قرار گرفته اند چوب پنبه را با نظم خاصي به زمين باز مي گردانند.
پرهاي پوششي كه داراي انحنا هستند و بدن پرنده را مي پوشانند زودتر خيس مي شود.
پري كه به نفت آغشته شده است ديرنر از پر خشك خيس مي شود .
در جهت عقربه هاي ساعت مي چرخند. هرچه سشوار به پر نزديك شود يا سرعت چرخش آن بيشتر شود سرعت چرخش پر بيشتر مي شود.
ادامه ي مشاهده كنيد صفحه ي 123
پر ها در پرندگان به سه دسته ي كرك پر , پوش پر و شاه پر (پر هاي پروازي )تقسيم مي شوند
پرها در واقع پولك هاي تغيير شكل يافته اي هستند كه منشا پولك خزندگان است.
پرندگان از كرك پر ها براي به دام انداختن هوا در لابه لاي پرها به جلوگيري از اتلاف گرما استفاده مي كنند.
پوش پر ها هم مقاومت هوا را در برابر پرواز كاهش مي دهند و بدن را حفظ مي كنند
شاه پر ها هم به پرنده قدرت پرواز مي دهد كه در بال ها و دم ها براي صعود و تعادل كاربرد دارد.
مقايسه كنيد صفحه ي125
ساختمان پا در پستانداران متنوع است
برخي مانند آدمي كف دست و پا روي زمين قرار مي گيرد. (كف رو)
در برخي مهره ي حركت پنجه هاي زمين قرار مي گيرد و كف و دست پا به زمين تماس ندارد.مانند گربه و سگ.(پنجه رو)
در برخي ناخن دست و پا با محل اتكا به زمين است. مانند (ناخن رو) سم داران . مانند گاو و گوسفند.
انتخاب كنيد صفحه ي 125
درست است.
درست است
درست نيست. دوزيستان در دو محيط زندگي مي كنند
درست نيست. مانند اسفنج ها كه حركت نمي كنند
درست است.
فكر كنيد صفحه ي 126
با توجه به اندازه ي گياه صورت گرفته است.
اشكال اين طبقه بندي اين است كه بر اساس شكل ظاهر صورت گرفته و به ساير عوامل توجه نشده است و در يك زمان معين نمي توان يك گياه را شناسايي كرد . زيرا ممكن است بوته , نهال يا درختچه باشد.
مشاهده كنيد صفحه ي 128
خزه ها آب و نمك هاي معدني را به وسيله ي اندام هاي شبيه به ريشه (ريزوئيد) جذب مي كنند
اين گياهان چون آوند ندارند انتقال مواد سلول به سلول صورت مي گيرد. بنابر اين اندازه ي آن ها از چند ميلي متر بيشتر نمي شود
مشاهده كنيد صفحه ي 129
ساختار برگ مانند خزه ها از سلول هاي شبيه به هم تشكيل شده است و در برگ مانند آن ها رگ برگ ها يعني آوند هاي چوب و آبكش ديده نمي شود.
مشاهده كنيد صفحه ي 130
يك طرف جداره ي هاگ دان نازگ و طرف ديگر آن جداره اي ضخيم و فنر مانند دارد. وقتي هاگدان مي رسد جداره ي نازك ترد و شكننده مي شود و ديواره ي فنر مانند جمع شده به طور ناگهاني باز شده و دانه به اطراف پراكنده مي شود.
مشاهده كنيد صفحه ي 131
برگ ها سوزني شكل هستند يعني دراز و باريك
برگ ها دو به دو در كنار هم به وسيله ي يك غلاف به ساقه چسبيده اند.
بله – در هر برگ فقط يه رگ برگ وجود دارد.
برگ كاج در پاييز نمي ريزد و ريزش برگ ها به تدريج در طول دو تا سه سال انجام مي شود.
هميشه تعداد برگ خشكيده بر روي شاخه يا زير درخت مشاهده مي شود به همين دليل كاج را هميشه سبز مي گويند.
مشاهده كنيد صفحه ي 131
مخروط هاي بسته پولك هايشان به هم چسبيده است و رنگ سبز دارند.
مخروط هاي باز: در اين نوع مخروط پولك ها از هم باز هستند و رنگ قهره اي دارند و بر روي شيار داخلي هر فلس دانه اي وجود دارد.
مخروط هاي باز
دانه دو به دو و در سطح شكمي پولك ها قرار دارند .
دانه هاي كاج بال دار هستند . بال هاي آن ها پهن و نازك است. هنگامي دانه مي افتد بال ها مانند پروانه ي هليكوپتر مي چرخد و دانه را از گياه دور مي كند.
دو تا سه
پاسخ فعالیت های علوم دوم راهنمایی
آزمايش کنيد صفحه 111
هدف از انجام اين فعاليت پرورش مهارت مشاهده ، کاربرد ابزار ، استنباط ، پيش بيني ، فرضيه سازي و اندازه گيري است. از طريق اين فعاليت مفهوم جذب و دفع مواد و حتي پديده ي انتشار را هم به دانش آموزان مي آموزيد.
در اين آزمايش آن چه حجم خلال ها را بيشتر و يا کمتر مي کند جذب يا دفع آب موجود در سلول هاست. سلولي که آب جذب مي کند متورم مي شود و آن که آب از دست مي دهد چروکيده مي شود هرچه اختلاف غلظت مايع درون سلول با محيط بيرون سلول بيشتر باشد جذب يا دفع آب شديد تر و بيشتر است بنابراين ميزان چروکيدگي خلال ها در ظرف شماره ي 3 بايد زياد تر باشد. از دانش آموزان بخواهيد آزمايش را با خلال سيب زميني پخته نيز انجام دهند و نتيجه ي آن را با آزمايش قبل مقايسه کنند. در خلال پخته به علت مرگ سلول ها نفوذ پذيري غشا بيشتر است
فکر کنيد صفحه ي 112
در سلول جانوري ديواره ي سخت سلولي ، بخش توليد غذا و واکوئول (انباري) بزرگ وجود ندارد . سيتوپلاسم و هسته به كناره هاي سلول انتقال يافته است همچنين تعداد ميتوکندري ها) بخش توليد انرژي )در سلول گياهي بيشتر از جانوري است اين تفاوت ها سبب شده است که کار سلول گياهي و جانوري متفاوت باشد . مثلا بخش توليد غذا در سلول گياهي مي تواند با استفاده از نور خورشيد غذاسازي کند به همين دليل گياهان توليد کننده اند و يا اين که ديواره ي سلولي سخت دارند که همانند اسکلت موجب استحکام بافت گياهي مي شود .به همين د ليل سلول گياهي شكل خود را حفظ مي كند.
مشاهده کنيد صفحه ي113
سلول هاي پوسته ي پياز مانند آجرهايي در کنار هم قرار گرفته اند اما سلول هاي پوششي داخل گونه از هم جدا و به صورت پراکنده ديده مي شود
هسته ي سلول هاي گونه تقريبا در بخش مرکزي سلول نسبت به سلول ها کوچک و پر رنگ تر ديده مي شود. اما در سلول هاي پياز هسته در کنار سلول هم ديده مي شود
سلول هاي گونه تقريبا گرد يا بيضوي شکل و ديواره ي نازک آن ها ديده نمي شود اما سلول هاي پياز شکل هندسي منظم چند ضلعي دارند و مانند آجرهاي يک ساختمان در کنار هم قرار دارند . ديواره ي سخت اسکلتي آن ها نيز ضخيم است.
اندازه گيري بزرگي سلول در زير ميکروسکوپ
ابتدا يک قطعه خط کش پلاستيکي شفاف به طول تقريبي 10 سانتي متر را مانند لام روي صفحه ي ميکروسکوپ مي گذاريم و با بزرگ نمايي کم ميکروسکوپ درجه ي آن را پيدا مي کنيم در اين حال خط کش را طوري در ميدان ديد قرار مي دهيم که لبه ي درجه بندي خط کش دقيقا در قطر دايره ي ميدان ديد واقع شود تعداد فواصل را که بر حسب ميلي متر است مي شماريم بدين ترتيب قطر ميدان ديد ميکروسکوپ با عدسي شيئي ضعيف بر حسب ميلي متر به دست مي آيد
حال لام داراي سلول پياز را روي صفحه ي ميکروسکوپ مي گذاريم و در محل قطر تعداد سلول هاي به دنبال همديگر را مي شماريم آن گاه از تقسيم قطر ميدان ميکروسکوپ بر تعداد سلول ها ، قطر تقريبي هر سلول به دست مي آيد.
فکر کنيد صفحه ي 115
مي دانيم که سلول از طريق سطح ، براي حجم خود با محيط بيرون مبادله ي مواد دارد در صورتي که سلول از حد معيني بزرگتر شود سطح آن نمي تواند نياز هاي حجم را برطرف کند زيرا سطح با توان 2 و حجم با توان 3 رشد مي کند. بنابر اين طبق شکل افزايش حجم بسيار بيشتر از افزايش سطح است. به همين دليل سلول براي تامين نياز هاي خود لازم است تقسيم شود تا سطح آن زياد شده و نيازهايش را تامين کند.
مقايسه کنيد صفحه ي 117
سلول هاي بافت چربي مسطح بوده وشکل هندسي معيني ندارند هسته ي آنها در گوشه ي سلول قرار دارد و بيش تر حجم سلول را بخش ذخيره اي تشکيل مي دهد
بافت خون سه نوع سلول دارد
گلبول قرمز : کروي شکل بوده و بخش مرکزي آن فرو رفته است هسته ندارد و داراي ماده قرمز رنگي است و کار آن انتقال گاز هاي تنفسي است
گلبول سفيد : شکل خاصي ندارد داراي يک هسته ي يک قسمتي يا چند قسمتي است و عمل دفاع را بر عهده دارد
پلاکت ها شکل خاص ندارند و به عمل انعقاد خون کمک مي کنند.
بافت خون
خون از سلول هاي متفاوتي ساخته شده است که هر کدام وظيفه ي مخصوصي را بر عهده دارد ولي با يکديگر هماهنگ بوده و موجب هماهنگي کار خون مي شود.
تفسير کنيد صفحه 118
کوچک ترين بخش بدن جانداران که زنده است و مي تواند همه ي کارهاي موجود زنده را انجام دهد سلول نام دارد
سلول چربي مي تواند چربي ها را ذخيره کند اما سلول برگ گياه نازک و پهن است و داراي مولکول هاي کلروفيل است که مي تواند نور گياه را جذب کند و غذا بسازد اما يک سلول ماهيچه اي دوکي شکل است و قابليت انقباض و حرکت دارد بنابراين سلول ها با توجه به نوع کار آن ها شکل و اندازه هاي متفاوت دارد.
فکر کنيد صفحه 119
همان طور که يک شهر از بافت هاي گوناگون مانند نانوايي ، قصابي ، قنادي و ... تشکبل شده است وهريک از اين بافت ها كار هاي جداگانه اي را انجام مي دهند و در کنار هم نياز هاي شهر را تامين مي کند و اگر يکي از اين بافت ها نباشد مشکلات پيش مي آيد در يک اندام هم بافت هاي مختلف و مرتبط به هم وجود دارند که به انجام فعاليت اندام کمک مي کنند مثلا در معده بافت خوني ، بافت عصبي ، بافت ماهيچه اي ، بافت پيوندي و... وجود دارد که هريک از اين بافت ها با انجام وظايف خود سبب مي شوند که اين اندام وظايف خود را انجام دهد.
مشاهده کنيد صفحه 119
سلول ها نازک و پهن هستند و درکنار هم قراردارند وبافت پوششي سطح خارجي کليه را تشکيل مي دهند .
فکر کنيد صفحه 122
1)افرادي که فعاليت هاي ورزشي شديد انجام مي دهند يا شغل آن ها با فعاليت شديد بدني ارتباط دارد مانند ورزشکاران ، کارگران بنايي
2)فعاليت هايي که در آن ها ماهيچه هاي بدن فعاليت کمتري انجام مي دهند انرژي کمتر و فعاليت هايي که در آن ها ماهيچه سريع تر کار مي کنند انرژي بيشتر نياز دارند.
3)نوزادان ، کودکان و نوجوانان زنان بار دار و شيرده به غذاهايي احتياج دارند که براي رشد مناسب است. زيرا در سنين سرعت رشد بدن نسبت به ساير زمان ها بيشتر است.اما اافراد سالخورده به اين نسبت نياز ندارند
بحث كنيد صفحه 128
ويتامين هاي محلول در چربي بيشتر از ويتامين هاي محلول در آب در بدن ذخيره مي شوند . مقدار اضافي ويتامين هاي محلول در آب همراه آب اضافي بدن دفع مي شود
کمبود هر دو باعث توليد بيماري مي شود . به طور مثال کمبود ويتامين ث (ويتامين محلول در آب) باعث توليد بيماري اسکوربوت و کمبود ويتامين آ (ويتامين محلول در چربي) باعث بيماري شب کوري مي شود.
استفاده ي بيش از حد از ويتامين هاي محلول در چربي خطرناک تر از ويتامين هاي محلول در آب است . زيرا اين ويتامين در بدن ذخيره مي شود. ويتامين هاي محلول درآّ مانند ويتامين ث مقاومت کمتري نسبت به حرارت دارند
بحث کنيد صفحه 130
کودکان و نوجوانان بايد به اندازه کافي از انواع مواد غذايي استفاده کنند تا مواد مورد نياز براي رشد و ترميم سلول ها و فعاليت هاي روز مره ي آن ها توسط غذا تامين شود ولي در مورد افراد مسن محدوديت هايي در مصرف بعضي از مواد غذايي (بخصوص قند و چربي) لازم است
1)کيک ، مربا ، شير = غلات ، ميوه و قند ، شير
2)نان ، پنير ، کره و چاي = غلات ، شير ، چربي ، نوشيدني
3)نان ، خامه ، عسل ، چاي = غلات ، چربي ، قند ، نوشيدني.
4)نان ، خرما ، شير ، گردو = غلات ، قند ، شير ، گوشت.
از نظر کافي بودن = صبحانه ي شماره ي 1 و 4 گروه هاي بيشتري از مواد غذايي را شامل مي شود.
از نظر تنوع داشتن = صبحانه ي شماره ي 4 از تنوع بيشتري برخوردار است .
جمع آوري اطلاعات صفحه 132
هدف از طرح اين فعاليت جلب توجه دانش آموزان به اهميت تنوع و برخورداري از انواع مواد غذايي است هدف از طرح اين فعاليت جلب توجه دانش آموزان به اهميت تنوع و برخورداري از انواع مواد غذايي است گياهخواري عملا به حذف گوشت يا برخي محصولات با منشا حيواني، بسته به درجه گياهخوار بودن از رژيم غذائي اطلاق مي شود.انواع متفاوتي از گياهخواري وجود دارد که هريک منافع و البته مشکلات مربوط به خود را دارند.اولين نوع از سه روش عمده آن که رايج ترين آنهاست روش ovo-lacto مي باشد. گياهخواران اوو – لاکتو هيچ گونه گوشتي (گوشت قرمز ، ماکيان ، غذاهاي دريايي) نمي خورند ، اما تخم مرغ و محصولات لبني را مصرف مي کنند.گروه دوم به Lacto معروفند.گياهخواران گروه لاکتو گوشت و تخم مرغ نمي خورند اما لبنيات را در برنامه غذائي خود دارند.آخرين گروه با سخت ترين رژيم غذائي ، Vegans هستند.گياهخواران وگان، گوشت، تخم مرغ، لبنيات، غذاهاي حاوي محصولات جانبي حيواني و حتي عسل نمي خورند.اين گروه حتي از محصولات چرمي، پشمي، پوست خرگوش، ابريشمي، يا هرگونه محصول بدست آمده از حيوانات استفاده نمي کنند.علاوه بر اين افرادي هستند که ترجيح مي دهند گوشت قرمز نخورند اما از گوشت ماکيان و غذاهاي دريايي استفاده مي کنند.از جمله گروهي بنام نيمه گياهخواران semi-vevetarian که محصولات لبني ، تخم مرغ ، مرغ و ماهي مصرف مي کنند اما گوشت ديگري نمي خورند.گروه ديگري هم به نام پسکو pesco-vegetarian از فرآورده هاي لبني، تخم مرغ، و ماهي تغذيه مي کنند اما از انواع ديگر گوشت پرهيز مي كنند.برخي گياهخواران رژيم ميوه خواري دارند (frutarians) که در واقع نوعي رژيم وگان است و در آن مصرف غذاهاي پخته به حداقل مي رسد و بيشتر از ميوه هاي خام ، خيار و گوجه ، و نيز از دانه ها استفاده مي شود.اين گروه تنها ان دسته از خوراکيهاي گياهي راانتخاب مي کند که چيدن آنها منجر به مرگ گياه نشود. و بالاخره جوانه خواران (sproutarians) نيز در ميان اين گروه ديده مي شوند که عمدتا از جوانه ها، دانه ها ، و برنج تغذيه مي کنند بنا بر نظر متخصصين تغذيه ، رژيم گياهخواري مي تواند سالم و کافي باشد اما اينکه رژيم گياهخواري بهتر و سالم تر از رژيم غذائي معمولي است بستگي به مواد موجود در رژيم گياهخواري دارد . مطالعات عموماً نشان مي دهد که گياخواران ?? درصد کمتر از افرادي که گوشت ، ماهي و مرغ مصرف مي کنند دچار مرگ در اثر بيماريهاي قلبي مي شوند . اما درباره تأثير اين رژيم بر روي سرطان مطالعات قطعي وجود ندارد . رژيم هاي گياه خواري مي توانند سودمند باشند اما به شرط اين كه درست و دقيق برنامه ريزي شده باشند ، گياه خواران ضمن يك برنامه ي غذايي مناسب مي توانند ريسك بيماري هايي چون چاقي ، فشار خون بالا ، يبوست و سرطان كولن (بخشي از روده ي بزرگ) را كاهش دهند و در صورتي كه گياه خواران برنامه ي ضعيفي داشته باشند ريسك بيماري هايي چون استئوپروز ، نرمي استخوان ، آنمي مربوط به آهن و ويتامين
فکر کنيد صفحه ي 138
با عمل گوارش ،غذا ها خرد و با تغييرات شيميايي حاصل از آن محلول مي شوند
آب و نمک ها و ويتامين ها در آب يا چربي حل مي شوند و از ابتدا مولکول هاي کوچکي هستند که نياز به خرد شدن ندارند
با پختن غذا ها، غذا ها نرم تر و قابليت هضم بهتري پيدا مي کنند زيرا حرارت بافت هاي جانوري و ديواره سلول هاي کياهي را متلاشي مي کند و مواد درون سلول ها آزاد مي شوند همچنين با پختن غذا اغلب ميکروب ها و عوامل زنده ببماري زا مانند انگل ها از بين مي روند
مقايسه کنيد صفحه 139
1)آنزيم ها سرعت واکنش هاي شيميايي را تغيير مي دهند . 2) هر آنزيم فقط بر ماده ي معيني اثر مي کند. 3) آنزيم هاي بعد از فعاليت دست نخورده باقي مي ماند.
آنزيم سمت راست سرعت شکستن مولکول هاي بزرگ و تبديل آن ها به مولکول هاي کوچک را افزايش مي دهد در حالي که آنزيم چپ باعث پيوند يافتن سريع تر مولکول هاي کوچک و توليد مولکول هاي بزرگ ترمي شود.
فکر کنيد صفحه ي 140
زبان علاوه بر اينکه اندام چشايي است 1)موجب حرکت غذا در دهان و وبه جويدن کمک مي کند
2)در حرف زدن کاملا دخالت دارد و بيشتر حروف را با زبان مي توان ادا کرد
-عمل جويدن گوارش فيزيکي است و با آن قطعات غذا فقط به اجزاي کوچک با همان ترکيب تقسيم مي شود .-هر چه غذا بيشتر جويده شود کار آنزيم ها در دستگاه گوارش بهتر خواهد شد و گوارش شيميايي بهتر صورت مي گيرد.
مشاهده کنيد صفحه ي 140
نوع دندان تعداد در کل دهان وظيفه
پيش 8 بريدن غذا
نيش 4 سوراخ کردن پاره کردن غذا
آسياي کوچک 8 آسياب کردن
آسياي بزرگ 12 آسياب کردن
آزمايش کنيد صفحه ي 142
ليپيد ها:
لوله ي شماره 1 بدون تغيير-لوله ي شماره 2 چربي پراکنده شده است و مانند صفرا عمل مي کند –لوله شماره 3تمام قطرات چربي در محلول پراکنده و حل شده است و مانند آنزيم هاي گوارشي چربي ها عمل کرده است
آزمايش کنيد صفحه ي 142
پروتئين ها
1)لوله ي شماره 1 بدون تغيير-لوله ي شماره 2مقداري سفيده تخم مرغ کم شده است و مايع آن غليظ تر به نظر مي رسد – تغيير چنداني در مقدار سفيده تخم مرغ صورت نگرفته است فقط کمي تيره تر شده است –لوله شماره 4 تمام سفيده تخم مرغ در محلول حل شده است
فکر کنيد صفحه ي 148
خون شامل پلاسما و ذرات شناور در پلاسما (گلبول هاي سفيد ، قرمز و پلاکت ها) است. هنگامي که خون لخته مي شود پروتئين محلول پلاسما که فيبرينوژن نام دارد به رشته هاي نا محلول فيبرين تبديل مي شود در نتيجه ذرات شناور پلاسما در لابه لاي اين رشته ها قرار مي گيرند و ماده اي نيمه جامد که لخته ناميده مي شود به وجود مي آيد . بنابر اين در پلاسما فيبرينوژن وجود دارد اما در سرم که مايه ي حاصل از خون لخته شده است فيبرينوژن وجود ندارد.
فکر کنيد صفحه ي 149
گيرنده ي عمومي ABدهنده ي عمومي O
خون داراي اهميت حياتي است و وظايفي مثل انتقال مواد و تنظيم دما و وظايف دمافي را بر عهده دارد
خير – چون هديه اي از طرف خداوند بزرگ است و نمي تواند باعث برتري شود فقط افراد با تقوا برتري دارند. ولي O چون دهنده است مثل انسان هايي است که هرچه دارند در رضاي خدا مي دهند. و AB آدم هاي خسيس هستند که از همه مي گيرند و جمع مال مي کنند ولي انفاق نمي کنند.
اهميت ويژگي كمتر
تعداد ويژگي بيشتر
تعداد كتاب كمتر
كتاب هاي نوجوانان
پاسخ فعالیت های علوم سوم راهنمایی- بخش زيست شناسی
تغييراتي كه در بخش دنياي زنده كتاب علوم تجربي پايه سوم صورت گرفته است ، گروه آموزشي معلمان علوم تجربي بر آن شده است كه پاسخ فعاليت هاي كتاب درسي جهت تدريس هماهنگ دبيران محترم در اين خبرنامه اختصاص دهد
آزمایش کنید صفحه 108
استخوان جوشیده نرم شده است و از لحاظ رنگ و سختی و مقاومت با استخوان تازه متفاوت است .
بعلت اینکه رشته های پروتئینی بر اثر حرارت از بین رفته است.
اگر استخوان را در اسید بیندازیم مواد معدنی مثل کلسیم وفسفر خود را از دست می دهد و نرم می شود .
مقایسه کنید صفحه 109:
ستون مهره ها حالتی پیدا می کند تا در اثر راه رفتن آسیبی نبیند .مقاومت ستون مهره ها در برابر ضربه و حرکت ناگهانی زیاد می شود.و و انحنای مهره های پشت سبب می شود که بدن به هر طرفی حرکت نماید و حالت فنری بدست آورد .
فعالیت خارج از کلاس صفحه 111:
انواع مفصل:1-گوی و کاسه ای (کروی )در شنه ها وبین لگن واستخوان ران 2-لولایی در زانو و آرنج 3-لغزشی در مچ دست و پا 4-محوری مفصل انگشت بجز شست5-زینی در مفصل شست دست 6-مفصل محوری استوانه ای (مینسک)بین زند زیرین و زبرین
جمع آوري اطلاعات صفحه 113
ضرب ديدگي يا پيچ خوردگي Sprain
آسيبي كه در اثر حركات غيرعادي در محل مفصل ها مثل پيچش يا كشيده شدن زياد ازحد ايجاد مي شود. در اين حالت رباط ها چنان كشيده مي شوند كه مفصل دردناك مي شود . گاهي ممكن است رباط از استخوان يا مفصل جدا يا حتي قطع شود، اما استخوان در محل مفصل از هم جدا نمي شوند.
2)در رفتگيDislocation-Luxation
حالتي كه مفصل چنان پيچيده يا كشيده شود كه استخوان ها از محل طبيعي خود در مفصل خارج و يا جابه جا شوند. در اين حالت ممكن است رباط ها كشيده يا پاره شوند . مهم ترين علامت دررفتگي ، بي حركت ماندن سر استخوان در رفته در محل جديد است . علت دررفتگي اغلب ضربه ي غير مستقيم است. جا انداختن فوري در رفتگي در بهبود آن اهميت فراوان دارد .پس از جا انداختن دررفتگي ،مفصل را بايد براي مدتي به حركت نگه داشت. معمولا مردان بيش از زنان دچار در رفتگي مفصل ها مي شوند .3)آرتريت Arthritis
واژه است براي بيماري هايي كه مفاصل را دردناك و سفت و گاه متورم مي كند . آرتريت به بيش از 100 بيماري مربوط مي شود و مي تواند مانع فعاليت درست مفصل شود . اگر درمان آن سريع شروع شود ، از آسيب دراز مدت مفصل جلوگيري مي شود . در انواع آرتريت معمولا اشكالاتي در استخوان هاي مفصل ، غضروف مفصلي ، مايع مفصلي يا غشاء مولد مايع مفصلي پيش مي آيد. (آرتروز )
(استئو آرتريت) و آرتريت روماتويد از انواع مهم آرتريت هستندكه اولي شايع ترين آنهاست.
4)روماتيسم Rheumatism
التهاب و تورم مفاصل و عضلات همراه با درد را روماتيسم مي نامند كه به شكل حاد يا مزمن ايجاد مي شود . در اين بيماري چند مفصل با هم يا به طور متناوب دچار بيماري مي شوند . خطر مهم اين بيماري عارضه قلبي آن است. اين بيماري معمولا از عوارض ويروس عفونت لوزه ها و بخش فوقاني دستگاه تنفس يا گروهي از باكتري ها (استرپتوكوك ها ) است . روماتيسم حاد اغلب به دنبال گلودرد چركي ايجاد مي شود ، درد مفاصل در زانو ، مچ دست و پا و آرنج بيشتر ايجاد مي شود و از مفصلي به مفصل ديگر مي رود در حالت مزمن مفصل هاي قرينه بدن(مثل انگشتان دو دست) مبتلا مي شوند كه معمولا در اثر از بين رفتن هاي مفصلي ، استخوان ها ضخيم شده ، مفصل تغيير شكل پيدا مي كند.
جدول مقايسه اي ماهيچه ها صفحه113
مثال هاي مربوط به ماهيچه هاي اسكلتي ، بسيار گوناگون اند و در مورد قلب محدود به خود آن است. براي ماهيچه هاي صاف عنبيه چشم ، لوله هاي حالب (ميزناي) ، رگ هاي خوني ، روده ، معده و رحم را مي توان بيان كرد. در ميان مثال ها از اسامي معمولي استفاده كنيد . مانند ، ماهيچه جلوي بازو به جاي ماهيچه دوسر . همچنين از بيان مثال هايي كه بچه ها با چگونگي عملكرد آن ها آشنايي ندارند (ديافراگم) خودداري كنيد.
تجربه كنيد صفحه 115
بحث كنيد ماهيچه ها را با تجربه كنيد عملي شروع كنيد . اين فعاليت هيجان انگيز است و توجه دانش آموزان را كاملا جلب مي كند . دليل كوتاه شدن دست ، انقباض ، ماهيچه هاي آن و دليل بازگشت به حالت اول رفع انقباض ماهيچه است
مقايسه كنيد صفحه 116
هدف از اين فعاليت بررسي ويژگي هاي اهرم ها در بدن است:
الف- در اهرم نوع اول تكيه گاه بين نيروي محرك و مقاوم قرار دارد . در اين حالت اهرم نوع اول مطرح است .اين اهرم اگرچه با تغيير جهت نيرو به ما كمك مي كند ، اما طول بازوي مقاوم و محرك نيز مطرح است . مزيت مكانيكي اهرم نوع اول ممكن است بيشتر ، كمتر يا مساوي 1 باشد مفصل مهره اطلس گردن با استخوان پس سري (اطلنتوآكسيپيتال) ِِِAtlantooccipitalتكيه گاه بوده و عضلات پشت گردن نيروي محرك را وارد مي كند. نيروي مقاوم وزن سر است. حركت اهرم سر را با عقب خم مي كند
ب-در اهرم نوع دوم نيروي مقاوم بين تكيه گاه و نيروي محرك قرار دارد در اهرم نوع دوم ، مزيت مكانيكي ، بيش از 1 است . اين حالت در بدن معمول نبوده و بسيار كم است . بهترين مثال آن بلند شدن بر روي پنجه ي پاهاست . مفصل استخوان كف پا و انگشتان(متاتارسوفلنجيال) تكيه گاه بوده ماهيچه هاي پشت ساق پا نيروي محرك را وارد كرده ، وزن بدن نيروي مقاوم است.
. نكته قابل توجه در اين حركت آن است كه ، باري اين عمل ماهيچه هاي پشت پا كه با قدرت زياد انجام مي شود ، ماهيچه هاي متقابلي كه به همان اندازه نيرو وارد كنند وجود نداشته و بازگشت به حالت اوليه در اثر نيروي جاذبه انجام مي شود.
در اهرم نوع سوم نيروي محرك بين تكيه گاه و نيروي مقاوم قرار دارد. ) اين حالت كه مربوط به اهرم نوع سوم است ، در بدن رايج است در اين نوع اهرم ، مزيت مكانيكي هميشه كمتر از 1 بوده و مسافت و سرعت اثر نيرو افزايش مي يابد . در اين مثال مفصل آرنج ، تكيه گاه بوده ، ماهيچه جلوي بازو نيروي محرك را وارد كرده ، ساعد دست بازوي مقاوم است . در اين حالت كمي انقباض ماهيچه مي تواند دست را به مقدار زيادي جا بجا كند.
ج-در اين نوع اهرم ، ماهيچه ها مي تواند به نزديكي مفصل متصل بوده و با انقباض كم حركات سريع و زيادي را اجرا نمايد.به همين دليل ما مي توانيم به سرعت بدويم يا چيزي را پرتاب كنيم .مقدار بازوي مقاوم و محرك د ر اهرم نوع سوم با سرعت و مسافت اثر نيرو و نيز ميزان نيروي مقاوم مرتبط است . رايج بودن اين نوع اهرم و كم بودن اهرم نوع دوم در ماهيچه ها و استخوان هاي ما نشان مي دهد ساختار بدن ما سرعت را به قدرت تر جيح مي دهد.توانايي برداشتن گام هاي بلند تر باعث پيمودن مسير هاي طولاني در زمان كوتاه تر مي شود.
فكركنيد صفحه 117
براي آن كه كار هماهنگي ايجاد شود ، وجود سه شرط لازم است:
الف)يك قسمت يا قسمت هايي از بدن جاندار بايد هماهنگ كننده باشد
ب) اطلاعاتي از قسمت هاي مختلف بدن جاندار يا محيط اش به قسمت هماهنگ كننده برسد.
ج) اطلاعاتي از قسمت هماهنگ كننده به قسمت هاي ديگر بدن جاندار برسد . در دستگاه عصبي، احساس كردن به معني دريافت حس از طريق محرك هايي مثل نور ، صدا و لمس كه گيرنده هاي مربوطه را تحريك كرده اند ، مي باشد. تصميم گيري به معني هماهنگي و تفسير علايم حسي و تنظيم پاسخ ها در مراكز فرهنگي بوده و عمل كردن پاسخ حركتي است كه در پي ارسال علايم از مركز هماهنگ كننده به سلول هاي عمل كننده صورت مي گيرد . مثال هاي مختلفي درباره هماهنگي مي توان مطرح كرد :
1) وقتي لقمه اي غذا در دهان قرار مي گيرد حركت منظم آرواره ها و دهان و زبان موجب جويده شدن غذا مي گردد. سپس حركات منظم زبان و ماهيچه هاي حلق سبب بلع لقمه جويده شده مي گردند. در همين هنگام ترشحات غدد بزاقي و شيره معده افزايش مي يابد. در انجام اين فعاليت ها بخش هاي مختلفي مؤثرند : كمك گيرنده هايي (مكانيكي و چشايي) كه وجود غذا در نقاط مختلف دهان حس مي كنند. گروهي از اعصاب اين خبر را به مركز تنظيم كننده (در مغز) مي برند. گروه ديگري از اعصاب از اين مراكز دستور هاي به عضله ها و غذه هاي ويژه ي گوارشي مي برند.
2) گربه اي كه در حال استراحت است . بوي گوشت را استشمام مي كند، از جاي برخاسته و پس از بو كردن فضاي اطراف خود ، مسير بو پيدا كرده و به طرف منشاء آن حركت مي كند. در اين مورد نيز بوي گوشت موجب تحريك گيرنده هاي بويايي شده و پس از اطلاع مراكز هماهنگي (مغز و نخاع) از طريق راههاي عصبي فرمان هاي لازم در مورد نوع حركت و رفتار جانور صادر مي شود
3)براي آنكه جسمي را در دست بگيريم ، اتفاقات متعددي رخ مي دهد : ابتدا اطلاعاتي در باره ي محل اين جسم و وضعيت آن از چشم ها از طريق راه هاي مربوطه (اعصاب) به مراكز هماهنگي برود و پس از تجزيه و تحليل آنها و ارتباط باساير بخش هاي مركز هماهنگ كننده مسئول كنترل فعاليت ماهيچه ها دستور لازم به ماهيچه ي دست ارسال شود. در اثر اين دستور ماهيچه هاي انگشتان دست به گونه اي منقبض مي شوند كه با اندازه ، وزن و شكل جسم مورد نظر متناسب باشد مچ دست ، آرنج و شانه نيز به صورت هماهنگ حركت مي كنند تا دست باز شده و جسم را بگيرد . از طرف ديگر چون مركز ثقل بدن هنگام حركت و باز شدن دست ، جابه جا مي شود ، الگوي انقباض بسياري از ماهيچه هاي ديگر بدن بايد پيوسته تنظيم شود تا وضعيت قائم بدن محفوظ بماند
مقايسه كنيد صفحه 120
در مركز تلفن بخشي از كارها مثل برقراري ارتباط بين مشتركين به صورت خودكار انجام مي شود. در دستگاه عصبي هم بعضي از اعمال به صورت غير ارادي و بدون تصميم گيري انجام مي شود. وقتي يك سلول چيزي را حس مي كند كه لازم است در واكنش به آن سلول ديگري به سرعت كار خاصي را انجام دهد.نورون هايي كه پيام حس را به مركز عصبي مي برند و آن ها كه دستور انجام كار را باز مي گردانند مثل سيم هاي تلفن مشتركين هستند كه توسط مركز تلفن به يكديگر مرتبط مي شوند.
در مركز تلفن ارتباط با داخل و خارج كشور مي تواند برقرار شود . در مركز عصبي نيز به محرك هاي دروني (اتفاقات داخل بدن ) و خارجي واكنش نشان داده مي شود. در مركز عصبي برخي اعمال به صورت ارادي صورت گرفته و درباره انجام آن ها تصميم گيري مي شود . در مركز تلفن نيز برخي كارها ، با درخواست مشتركين تلفن انجام مي شود مثل راه اندازي سرويس هاي ويژه تلفني (انتظار مكالمه ، انتقال مكالمه... )
- چنانچه بخواهند تلفن يك خانه را به همه تلفن هايي كه مي خواهند با آن ارتباط داشته باشند متصل كنند بايد به تعداد تلفن ها ، رشته سيم هايي به آن خانه متصل شود. براي هرخانه ديگر نيز همين وضعيت وجود دارد . در اين حالت شبكه اي عظيم و پيچيده اي از سيم كشي مورد نياز است . براي برقراري ارتباط با هر شماره ي تازه اي بايد سيم كشي جديدي انجام شود. رفع اشكالات احتمالي در چنين شبكه اي بسيار تفاوت هاي بسياري بين مركز عصبي و مركز تلفن وجود دارد ، مثلا : تعداد مراكز عصبي (مغز و نخاع)، وجود تصميم گيري براي ارائه ي پاسخ و برقراري ارتباط در مركز عصبي ، تنوع پاسخ در برابر محرك هاي مختلف ، جدا بودن مسير رفت و برگشت پيام عصبي ، برقراري ارتباط بين چندين نقطه (در مقابل مكالمه ي سه نفره ي مركز تلفن)
فكر كنيد صفحه 122
باريك و دراز بودن سلول ، داشتن دنباله هاي سيتوپلاسمي ، داشتن قابليت تحريك پذيري ، هدايت و انتقال پيام عصبي.
دندريت ها گيرنده هاي نورون ها هستند كه تحريك وارده را به صورت پيام عصبي به جسم سلولي منتقل مي كنند و آن آكسون پيام عصبي را از جسم سلولي تا انتهاي خود هدايت مي كند.
ماهيت آن تقريبا الكتريكي است. جانوران موجوداتي متحرك اند و نوع زندگي آن ها ايجاب مي كند كه جاندار بتواند خيلي سريع نسبت به تغييرات محيط خود پاسخ دهد
وجود ارتباط يك طرفه موجب مي شود كه حركت پيام عصبي در شبكه هاي عصبي با نظم ويژه اي صورت گرفته و تنظيم عصبي به خوبي ممكن گردد. عدم تداخل پيام ها و امكان ارسال همزمان پيام هاي حسي و حركتي از مزاياي اين وضعيت هستند
فكر كنيد صفحه 123
- عقب كشيدن دست : محرك (سوزن )پاسخ( دور شدن از سوزن) منظور (جلو گيري از آسيب دست)
- ترشح بزاق: محرك (مشاهده غذا)پاسخ (تحريك غدد بزاقي)منظور (شروع عمل هضم يا گوارش)
- پلك زدن:محرك(حركت جسم خارجي به طرف چشم)پاسخ( بستن چشم)منظور(محافظت از چشم)
- ريزش اشك:محرك (گردو غبار )پاسخ (شستشوي چشم)منظور (خروج گرد وغبار ا چشم )
- عطسه: محرك( ذرات معطر و تند)پاسخ(خروج هوا از بيني)منظور(دوركردن ذرات معطر وتند از بيني
- سرفه: محرك(ذرات غذا)پاسخ ( خروج هوا از ناي و دهان )منظور (عدم ورود غذا به ناي)
- تغيير قطرمردمك چشم :محرك(نور زياد)پاسخ(تنگ شدن مردمك چشم)منظور(كاهش ميزان ورود نور)
- خميازه:محرك (كاهش اكسيژن)پاسخ (باز شدن دستگاه تنفس فوقاني به مقدار زياد )منظور (دريافت مقدار زياد اكسيژن)
- پرش زانو : محرك (ضربه ي سريع به زير زانو)پاسخ(حركت ساق پا به بالا )منظور( دور شدن از ضربه)
بايد توجه داشت كه معمولا در ستون پاسخ مفهوم نوع انعكاس نوشته مي شود.
در اينجا يك عمل انعكاسي رخ داده است كه عقب كشيدن دست در هنگام برخورد با يك جسم داغ مي باشد . در اين انعكاس ، محرك ، درد است كه پس از برخورد يك جسم داغ با پوست ايجاد مي شود . اين درد راگيرنده هاي درد دردست احساس مي كنند.اين گيرنده ها ، پيام را به نورون هاي حسي كه پيام ها را به نخاع منتقل مي كنند ، انتقال مي دهند. در نخاع ، اين پيام ها به نورون هاي رابط داده مي شوند و نورون هاي رابط ، آن ها را به نورون هاي حركتي منتقل مي كنند ماهيچه ها منقبض مي شوند و دست را از محل درد به عقب مي كشانند . ماهيچه هايي كه به محرك پاسخ داده اند ، پاسخ دهنده نام دارند.
- زيرا جهت حركت پيام عصبي در نورون ها يك طرفه است .
- عمل انعكاسي در حداقل زمان ممكن انجام مي شود
- بسياري از اعمال انعكاسي به صورت ذاتي و از بدو تولد وجود دارد ، ولي برخي از انعكاس ها مثل انعكاس هاي شرطي (مانند ترشح بزاق هنگام مشاهده يك ميوه ترش) نوعي ياد گيري بوده و اكتسابي هستند
بلي ، مثل تغيير قطر مردمك چشم گربه ، مكيدن شير توسط گوساله ي تازه متولد شده.
مقايسه كنيد صفحه 124
در برقراري ارتباط به وسيله تلفن ، مخاطب ، يك فرد خاص است . چنين ارتباطي بسيار سريع برقرار مي شود گاهي از اوقات به كمك سرويس هاي ويژه تلفني ، ممكن است هم زمان چند نفر با هم در باره موضوع يكساني صحبت كنند . اين افراد مي توانند نظرات مختلفي را درباره آن موضوع داشته و نقش هاي متفاوتي در بحث تلفني ايفا كنند . در ارتباط عصبي ، پيام ها به سرعت منتقل شده و به اندام مورد نظر مي رسند .گاهي نيز ممكن است براي يك اتفاق چند پيام عصبي در همان رابطه به اندام هاي مختلفي برسد و هركدام از آن ها در همان ارتباط كار خاصي را انجام دهند ، كه با ديگري متفاوت باشد.
هنگامي كه روزنامه ها توزيع مي شوند . امكان تهيه و استفاده از آن ها براي همه وجود دارد. يعني مخاطب روزنامه ، عام است . اما فقط بعضي از افراد آن را مي خرند . هر فرد نيز در روزنامه به دنبال مطلب يا مطالب خاصي است.گاهي نيزممكن است يك نفر چند موضوع مختلف را پيگيري نمايد . وقتي هورمون ها ترشح مي شوند ، وارد جريان خون شده و از كنار سلول هاي بدن مي گذرند. اما فقط برخي از سلول ها نسبت به آن حساس بوده و از هورمون تاثير مي پذيرند . ممكن است يك هورمون روي چند سلول مختلف اثر كند يا اينكه يك سلول به چند هورمون گوناگون حساس باشند.
مقايسه كنيد صفحه 126
نوع پيام دستگاه هورموني شيميايي بوده و مسير انتقال پيام عصبي ، اعصاب است
سرعت نسبي پاسخ در دستگاه هورموني كم است ، در حالي كه سرعت پاسخ در دستگاه عصبي زياد است . دوام پاسخ در دستگاه هورموني زياد است.
فكر كنيد صفحه 126
به دليل ماهيت پيام عصبي كه درحقيقت به صورت پالس هاي كوتاه الكتريكي ارسال ميشود، تاثير لحظه اي دارد و براي اثرات طولاني تر بايد تحريك آن تداوم داشته باشد كه اين وضعيت نيز محدوديت هايي دارد . هورمون ها مواد شيميايي هستند كه پس از ترشح ،حضورشان تداوم بيشتري داشته و تاثير تنظيمي وكنترل كننده ي آنها تا مدت طولاني تري حفظ مي شود
تفسير كنيد صفحه 127
در نوزادان مصرف پروتئين نسبت به وزن بدنشان بيشتر از كودكان دبستاني است ،يعني يك نوزاد به ازاي هر كيلو گرم از وزن بدن خود پروتئين بيشتري نسبت به يك كودك دبستاني مصرف مي كند ،ولي چون وزن كودك دبستاني بيشتر است ،مقدار كلي مصرف پروتئين اونيز بيشتر است
خير ،زيرا چنين سلولي كه دچار تورم (آماس-تورژسانس)مي شود ،با از دست دادن آب به حالت قبلي باز مي كردد.
بحث كنيد صفحه128
خانه هاي جدول به ترتيب از بالا به پايين عبارتند از :بلوغ جنسي –بلوغ جسمي-بلوغ رواني-بلوغ اقتصادي و اجتماعي –بلوغ شرعي
در باره تغييرات جنسي بحث خود ررا اين گونه مطرح كنيد
در دوره نوجواني ،علاوه بر تغييرات وزن و قد ،تفاوت هاي ديگري هم در دختر ها و پسر ها ايجاد مي شود .هورمون هاي جديدي كه هورمون هاي جنسي هستند ،در خون ترشح مي شوند و اين مواد شيميايي سبب بروز تغييراتي در سراسر بدن مي شوند .مثلا تارهاي صوتي در حنجره پسر ها رشد بيشتري كرده و صدايشان بم تر مي شود .آنها براي مدتي نمي دانند كه هنگام حرف زدن صدايشان چگونه است و از اين نظر ممكن است در كلاس يا مقابل ديگران دچار ناراحتي مختصري شوند . همچنين در نقاط مختلف بدن ،مثل زير بغل يا صورت پسر ها موها رشد بيشتري مي كنند.در دختر ها رشد سينه ها ،جمع شدن چربي در زير پوست ،رشد سريع استخوان ها به ويژه بزرگ شدن استخوان هاي لگن سبب عوض شدن وضع ظاهري بدن مي شود.
فكر كنيد صفحه130
عوامل مؤثر در بلوغ شامل زمينه هاي مختلفي است
عوامل ارثي (وضعيت جسماني و استخوانبندي ، زمينه هاي ژنتيكي خانوادگي ، جنسيت ) وضعيت جغرافيايي آب و هوا ، عوامل عصبي و رواني ، عملكرد دستگاه هورموني ، نوع تغذيه ، عوامل فرهنگي
وضعيت شجره نامه ي خانوادگي از نظر سن بالغ شدن قابل توجه است. معمولا افراد كوتاه قد زودتر از افراد بلند قد بالغ مي شوند. در مناطق سرد سير معمولا بلوغ قدري ديرتر واقع مي شود . بيماري هاي مزمن ، سوءتغذيه و حوادث ناگوار و تلخ در تاثير بلوغ مؤثراند . بهبود شرايط زندگي ، ارتقاء كيفيت تغذيه و بهداشت در دهه هاي آخر قرن بيستم باعث كاهش سن بلوغ در جوامع غربي شده است
بحث كنيد صفحه 131
هدف از اين بحث كنيد ارائه پاسخ هاي از قبل پيش بيني شده براي پرسش هاي آن نيست بلكه هدف طرح سؤال هايي است كه به بحث شما در زمينه ي تغييرات عاطفي كمك كرده و فرصت مناسبي را براي نتيجه گيري ايجاد نمايد
- ارزش يابي از نتايج تصميم گيري ها ، ميزان آيندا نگري بر آن ها ، وضعيت كار آمدي و ميزان صحت تصميم ها و درصد موفقيت آن ها را نشان داده و امكان بررسي عوامل پيروزي و شكست را فراهم مي آورد
- اين پرسش زمينه ي مناسبي براي بررسي ارتباط نوجوان و خانواده در دوران بلوغ است . فقط به نكاتي مثل تجربه بزرگ ترها و جامع نگري آن ها بسنده نكنيد.
اين پرسش نيز يك مثال علمي و عملي در جهت بررسي تصميم گيري نوجوان است . از اين سؤال براي نتيجه گيري بحث هاي كلاسي نيز مي توان استفاده كرد. بررسي علاقه فردي ، عناوين درسي هر رشته ، امكان ادامه تحصيل ، كاربرد هاي هر رشته تحصيلي و زمينه هاي كاري براي ادامه تحصيل مي تواند مورد توجه قرار گيرد. براي شغل نيز نوع علاقه ، ميزان توان مندي ، شرايط عمومي هر كار ، نوع محيط كار ، چگونگي ارتقاء شغلي ، بر آوردن انتظارات اقتصادي مي تواند در نظر گرفته شود. به هر حال مطالعه كافي و دقيق ، اصول مذهبي ، ارزش هاي خانوادگي و افكارو احساسات و علايق فردي در تصميم گيري ها مؤثراند
بحث كنيد صفحه132
اهميت اين قسمت نيز در بحث و گفت و گوي كلاسي است كه باعث تعامل دانش آموزان در جهت رسيدن به نتيجه كامل تر و بهتر مي گردد .
- سه مورد اول نوعي دليل تراشي و مورد آخر نوعي جايگزيني است.
واكنش هاي دفاعي ، شيوه هايي هستند كه بدون رويارويي به يك مساله ، آدمي را در برابر اضطراب ناشي از آن محافظت مي كنند. گرچه ممكن است در همه آن ها نوعي خود فريبي احساس شود ، اما در حقيقت مشكلات و محروميت هاي دروني و بيروني همواره شخصيت (خود) انسان را تهديد مي كنند و اين واكنش ها به منظور جلوگيري از تحقير و در هم پاشيدگي اين شخصيت و فراهم كردن شرايط تقويت و ترقي روحي ايجاد شده اند . واكنش هاي دفاعي در برخي از موارد به نتايج مثبتي منتهي مي شوند و اين در صورتي است كه براي ناچيز جلوه دادن شكست ها در وجود انسان و حمايت در مقابل نگراني ها و بروز احساس ارزش و كفايت استفاده مي شود. اما افراط در به كارگيري اين واكنش ها كه براي حفظ تماميت شخص به وجود آمده اند ، خود موجب اختلال شخصيت مي گردند.
بحث كنيد صفحه 135
نتيجه كليدي فعاليت هاي غير توليد مثلي كه يك جاندار انجام مي دهد، نگه داري و بقاي فرد است اما فعاليت هاي توليد مثلي در جهت بقاي فرد عمل نمي كنند ، بلكه در راه بقاي نسل آن جاندار يا در حقيقت در جهت بقاي گونه اي عمل مي كنند كه جاندار عضوي از آن است .
- بقاي نسل هر جاندار به عوامل ديگري مانند عوامل ارثي و محيطي نيز مربوط است . توانايي مقاومت در برابر بيماري ها ، شكار شدن ، عوامل محيطي مثل آب و هوا ، بلاياي طبيعي مثل سيل و زلزله و آتشفشان از جمله مثال هاي مربوط به عوامل ارثي و محيطي هستند
- خير ، اگر محيطي كه جاندار در آن زندگي مي كند ، هميشه ثابت و بدون تغيير باقي مي ماند ، هيچ مشكلي پيش نمي آمد ، ولي حقيقت اين است كه عوامل محيطي مثل دما ، مواد غذايي ، فشار و نظاير آن ها به طور دائم در حال تغييراند. از آن جا كه ميزان مقاومت و مقدار سازش پذيري هر فرد نسبت به تغييرات محيط زيستش محدود است ، اگر همه جانداران يك گونه كاملا مانند هم بوده و خصوصيات ساختماني و حياتي يكسان داشته باشند و شرايط محيطي آنها به گونه اي عوض شود كه براي آنها مضر باشد ، همه نسل آن جاندار از بين خواهند رفت . بنابراين ، بقاي نسل هر جاندار ايجاب مي كند كه ميان افراد يك گونه تنوع كافي وجود داشته باشد تا در صورت تغيير شرايط محيطي و مرگ اجتناب ناپذير برخي از افراد گونه ، عده ي ديگري كه باشرايط جديد سازگاري دارند ، باقي بمانند و نسل آن جاندار منقرض نشود
افزايش تعداد در توليد مثل غير جنسي تامين مي شود ولي در توليد مثل جنسي علاوه بر آن افزايش تنوع نيز حاصل مي گردد.
آزمايش كنيد صفحه 136
هيدر كه جاندار كوچكي از كيسه تنان است و نيز بسياري از اسفنج ها به روش جوانه زدن توليد مثل مي كنند. هيدر كه در آب هاي شيرين به سر مي برد توانايي توليد مثل جنسي را دارد. اين جانور هنگام توليد مثل غير جنسي ، گروهي از سلول هايش تقسيم شده ، جوانه اي ايجاد مي كنند جوانه رشد كرده و بازوهايي مثل هيدر اولي پيدا مي كند هيدر جوان ممكن است از هيدر مادر جدا شده يا متصل به آن باقي بماند
جمع آوري اطلاعات صفحه 136
بعضي از گياهان مانند شمعداني و سيب زميني به ندرت دانه توليد مي كنند . گياهان ديگري نيز هستند كه با كندي بسيار دانه به وجود مي آورند و دانه هايي كه توليد مي كنند ، ممكن است به خوبي جوانه نزند. معمولا چنين گياهاني را از طريق توليد مثل غير جنسي تكثير مي كنند . توليد مثل رويشي به صورت طبيعي و مصنوعي به روش هاي مختلفي ايجاد مي شود . ساقه هاي زير زميني و ساقه هاي خزنده از روش هاي طبيعي و قلمه زدن ، پيوند زدن ، خوابانيدن و جدا كردن از روش هاي مصنوعي به شمار مي آيند
-بر روي ساقه هاي زير زميني ، جوانه هايي وجود دارد كه از رشد آن ها ساقه هاي هوايي جديد توليد مي شود. (اختر – زنبق – ريواس – مهر سليمان – ني خيزران)
- ساقه هاي خزنده كه روي خاك گسترده مي شوند ، از محل گره هاي خود ريشه توليد كرده و سپس ساقه برگ به وجود مي آورند. (توت فرنگي – تمشك)
- قلمه زدن شامل تهيه قطعه اي از گياه است كه وقتي در خاك قرار گيرد مي تواند ريشه هاي نابجا توليد كرده و از رشد جوانه هاي آن اندام هاي مختلف گياه پديد آيد. (ساقه در شمعداني – برگ در بگونيا)
-در پيوند زدن يك جوانه يا شاخه حامل جوانه را به گياه مناسب ديگري متصل و مرتبط مي كنند . از پيوند زدن براي تكثير و نيز تهيه محصولات مناسب تر استفاده مي شود
-خوابانيدن صورت ديگري از قلمه زدن است بااين تفاوت كه شاخه تاتشكيل ريشه نابجا به گياه مادر متصل باقي مي ماند. (خرزهره - ماگنوليا - رازقي)
- در جدا كردن ، انبوهي از گياه را كه داراي ريشه و ساقه زياد يا داراي ريشه و جوانه اي زيادي بوده و همگي از يك گياه به وجود آمده اند ، از يك ديگر جدا نموده و به طور جداگانه آن ها را كشت مي دهند. (كوكب - گل صد توماني )
آزمايش كنيد صفحه 137
كپك نان و كپك روي ميوه هايي مثل مركبات در گره هاي مختلفي از قارچ ها قرار دارند . آنها از نظر شكل ظاهري ، نحوه زندگي و توليد مثل و نيز شكل هاگدان و هاگ هاي خود متفاوت اند. كپك هاي كپك نان درون هاگ دان كروي شكلي قرار دارند ولي هاگهاي كپك مركبات مانند دانه هاي تسبيح در انتهاي رشته هاي ويژه ي باريكي در كنار هم جاي گرفته اند.
مشاهده كنيد صفحه 139
- گل ها با توجه به اينكه به كدام از نهان دانه گان تعلق داشته باشند ، گرده افشاني آن ها چگونه انجام شوديا ويژگي هاي ديگري از اين قبيل ، در شكل ظاهري ، تعداد اجزاي بخش هاي مختلف گل ، داشتن يا نداشتن برخي از اجزا و نظاير آنها متفاوت اند. برخي از اين تفاوت ها حتي در يك گونه گل هم ديده مي شوند.
- ترتيب و آرايش قرار گرفتن تخمك درون تخم دان كه به آن جفت بندي مي گويند ، در گل هاي مختلف ، متفاوت است .
-ديواره خارجي دانه هاي گرده داراي تزئينات و سوراخ هاي متعدد است. برجستگي ها وفرورفتگي هاي سطحي كه تزئينات ديواره خارجي را مي سازند در شناسايي دانه هاي گرده و نيز جابه جايي آن ها مؤثراند. سوراخ هاي اين ديواره براي رويش لوله ي گرده استفاده مي شوند
بحث كنيد صفحه 139
در گل هاي نر -ماده ، گامت هاي نر و ماده متعلق به يك گياه هستند . بنابراين دانه هايي كه به وجود مي آيند ، معمولا بسيار شبيه گياه اوليه هستند در اين حالت تكثير گياه ساده تر و سريع تر صورت مي گيرد ، اما تنوع ميان گياهان جديد بسيار كم بوده و شباهت آنها به يكديگر بسيار زياد است . البته چون توليد مثل آن ها به روش جنسي صورت مي گيرد ، امكان گوناگوني بين گياهان جديد و نيز گياهان جديد با گياه اوليه بيشتر از توليد مثل غير جنسي است
- وقتي گل هاي نرو ماده روي شاخه هاي مختلف يك گياه باشند باز هم گامت هاي نرو ماده متعلق به يك گياه هستند ، ولي چون گل ها از هم دوراند ، بنابراين امكان قرار گرفتن دانه هاي گرده گل ديگري از همان نوع و متعلق به گياه ديگر بر روي كلاله ي مادگي آن وجود دارد. در اين حالت امكان تنوع در اين دانه ها و گياهان حاصل بيشتر مي شود .
هنگامي كه گل هاي نر و ماده بر روي گياهان مختلفي از يك نوع (پايه هاي متفاوت ) قرار داشته باشند. امكان گرده افشاني با گرده هاي مختلف بيشتر شده و بر اثر لقاح بين نمونه هاي مختلف از يك گياه ، گياهان جديد تنوع بيشتري پيدا مي كنند.
آزمايش كنيد صفحه 141
هسته ي رويشي لوله ي گرده باعث ايجاد اين لوله و خروج آن از سوراخ هاي سطحي پوسته ي بيروني دانه ي گرده مي شود. درون اين لوله 2 گامت نر از تقسيم هسته زايشي دانه گرده به وجود مي آيند. اين عمل وقتي دانه گرده روي كلاله مادگي قرار مي گيرد رخ مي دهد. لوله گرده ، در كلاله نفوذ كرده وارد خامه شده و پس از عبور از آن به تخمك مي رسد.
بحث كنيد صفحه 143
تعداد گامت ها بايد زياد باشد تا امكان برخورد مؤثر و انجام لقاح افزايش يافته و تخم هاي زيادي توليد شودتا برخي از آن ها كه از شرايط نامساعد محيطي در امان مي مانند ، بتوانند رشد كنند. از طرف ديگر گامت هاي نر و ماده بايد همزمان توليد و رها شوند تا لقاح انجام شود. پوسته خارجي چنين گامت هايي به ويژه گامت هاي ماده كه بعدا مسئوليت حفاظت از جنين را نيز بر عهده دارد بايد محكم باشد .
زيرا امكان برخورد مؤثر گامت ها و انجام گامت ها كمتر است. امكان رشد تخم ها و تبديل آن ها به جانداران بالغ به دليل تاثير عوامل محيطي مثل شكار شدن كمتر است. از طرف ديگر توليد تعداد زيادي گامت كه هركدام بايد داراي اندوخته غذايي باشند و اين در گامت هاي ماده اهميت بيشتري دارد.
توليد و تهيه ذخيره غذايي كافي براي هريك از گامت ها و به ويژه تخمك ها كه اندوخته آن ها بايد براي رشد جنين كافي باشد موجب صرف انرژي زياد شده و نياز به مقدار زيادي ماده اوليه دارد
امكان لقاح بيشتر شده و شرايط لازم براي تغذيه ، حفاظت و رفع ساير نيازهاي طبيعي جنين در مراحل اوليه رشد بهتر فراهم مي شود. ضمن اينكه در جانوراني كه تخم گذار نيستند ، نيازي به وجود اندوخته غذايي زياد در گامت ماده نيست چون جنين از نظر تغذيه مستقل نبوده به مادر وابسته است البته در تخم گذاراني كه لقاح خارجي دارند نيز احتياجي به تعداد زيادي گامت ماده وجود ندارد.
زيرا عمر گامت ها و مدت زماني كه امكان لقاح وجود دارد ، كوتاه است و از طرف ديگر تعداد گامت ماده به خاطر لزوم زياد بودن اندوخته غذايي كمتر است. بنابر اين وقتي تعداد گامت هاي نر زياد باشد ، احتمال لقاح و ايجاد تخم افزايش مي يابد.
فكر كنيد صفحه
- زيرا در جانوران تخم گذار ، جنين از نظر تغذيه مستقل از مادر است . بنابر اين بايد نيازهاي غذايي او بايد در گامت ماده فراهم باشد تا در ضمن رشد از آن ها استفاده كند.
- حفاظت از جنين بهتر انجام شده دماي مناسب ، غذاي كافي و رطوبت مناسب به راحتي تامين شده و تبادل گازهاي تنفسي و مواد زايد ساده تر صورت مي گيرد.
بحث كنيد صفحه 147
- مزاياي استفاده از كود هاي شيميايي::
مي توان به كمك آزمايش خاك فقط ماده مورد نياز را به خاك افزود و مقدار ساير مواد خاك را تغيير نداد. از طرف ديگر مي توان هرمقدار كود شيميايي را به سهولت و سرعت تهيه و استفاده كرد.
- معايب استفاده از كود هاي شيميايي:
آلودگي ناشي از كاربرد نامناسب و خارج از اندازه لازم كود هاي شيميايي از طريق تغيير خصوصيات فيزيكي ، شيميايي و بيولوژيكي خاك صورت مي گيرد كه عمدتا شامل اين موارد است:
تغيير غلظت املاح خاك ، تغيير ميزان اسيديته ي خاك و تغيير در مقدار عناصري كه بايد به ميزان كمي در خاك وجود داشته باشند ، آلودگي آب ، اختلال در زندگي گياهان و جانوران (در اثر استفاده بيش از حد.)
- مزاياي استفاده از كود هاي طبيعي:
بازگشت طبيعي موادي كه روزي در ايجاد پيكر گياهان استفاده شده است ، زياد بودن ظرفيت پذيرش خاك براي كود هاي طبيعي.
- تجزيه و تخريب بخشي از كود به وسيله فعاليت هاي ميكروبي
– انجام واكنش بين مواد معدني اين كود ها با خاك به صورت مستقل از فعاليت هاي ميكروبي.
- معايب استفاده از كود هاي طبيعي:
آلودگي خاك ناشي از آلودگي هايي كه در پيكر جانداران مولد كود وجود داشته (اعم از آلودگي هاي ميكروبي و انگلي يا عناصري كه در بدن آن ها در اثر آلودگي هاي محيطي ذخيره شده و افزوده شدن آنها به خاك مضر است). آلودگي آب هاي سطحي و زير زميني ناشي از انتشار سطحي آب ها و شسته شدن از خاك و پخش شدن آن ها در محيط به ويژه در مناطق مرطوب، آلودگي هوا ناشي از پراكنده شدن ذرات كود طبيعي در هوا ، شيوع بيماري هاي مختلف به وسيله ميكروب هاي موجود در كود طبيعي.
- به كار گيري همزمان كود هاي طبيعي و شيميايي نتيجه بهتري نسبت به استفاده از كودهاي شيميايي دارد. كودهاي طبيعي علاوه بر اين كه خود داراي مقداري از عناصر غذايي مورد نياز گياهان هستند ، در بهسازي فعاليت هاي ميكروبي خاك و جذب بيشتر عناصر غذايي موجود در كودهاي شيميايي به وسيله گياهان مؤثراند.
.فعاليت خارج از كلاس صفحه 149
- در طبيعت ، موجودات زنده (توليد كننده ها، مصرف كننده ها و تجزيه كننده ها ) با محيط غير زنده روابط متقابلي دارند. عوامل غير زنده ( دما،آب،نور،گاز،مواد شيميايي و ...) بر روي زندگي موجودات زنده مؤثراند.آلودگي ، يا سالم ماندن عوامل غير زنده اهميت فراواني در حفظ محيط زيست دارد.
- تغيير در محيط هاي طبيعي (ايجاد مزارع و درياچه هاي مصنوعي)ايجاد محيط هاي مصنوعي (شهرها) استفاده از آفت كش ها ، پرورش برخي از گياهان و حيوانات خاص ، استفاده بي رويه از منابع طبيعي، افزايش جمعيت ، گسترش آلودگي هاي محيطي ، از جمله تاثيراتي هستند كه در اثر فعاليت هاي انسان در طبيعت ايجاد شده اند.
مشاهده كنيد صفحه 150
اگر نمونه برداري از جاهاي مختلفي كه ميزان آلودگي آنها با يكديگر متفاوت است انجام شده باشد ، مقدار ذرات درشت يا ذره بيني كه روي كاغذ ها قرار گرفته اند متفاوت بوده و مي تواند شاخص ساده اي براي ميزان آلودگي هوا باشد.
با اين روش آلودگي هاي گازي هوا را نمي توان بررسي كرد ، ولي ذرات معلق (particulates) را مي توان مشاهده نمود. ذرات معلق ، شامل ذارت زنده يا قابل زيست (vilable-capable of livinig) و ذرات غير زنده يا غير قابل زيست (noviable) مي شود. از گروه اول باكتري ها ، جلبك ها ، قارچ ها و هاگ جانداران مختلف و گروه هاي گياهان را مي توان نام برد. گروه دوم شامل ذرات تركيب هاي آلي ، فلزات ، گرد و غبار ، دود سيگار و اتومبيل و نيز قطره هاي كوچك مايعات مختلف است.
فكركنيد صفحه 151
بيشتر چيزهايي كه دور ريخته مي شوند مي توانند دوباره مورد استفاده قرار گيرند ، البته شايد نه به آن شكلي كه دور ريخته شده اند. در طي فرآيند بازيافت به روش هاي ويژه اي زباله ها را به چيزهاي سودمند تبديل مي كنند. بين استفاده مجدد و بازيافت تفاوت كوچكي وجود دارد وقتي يك بطري شير يا نوشابه شسته شده و دوباره پر مي شود ، استفاده مجدد صورت گرفته است . ولي اگر اين بطري ها ترك برداشته باشد ، آن ها را دوباره ذوب كرده و شيشه ديگري را مي سازند. اين عمل نوعي بازيافت است. به هرحال در هر دومورد اشياي سود مند دوباره به كار گرفته شده اند.
بازيافت در موارد مختلفي سودمند است
- استفاده از مواد خام جديد كاهش مي يابد.
- چنانچه فلزات بازيافت شوند ، نيازي به استخراج فلزات جديد از زمين نيست . اين به آن معنا است كه تا زماني كه در آينده واقعا به اين مواد معدني احتياج پيدا نكرده ايم ، آن ها مي توانند در زمين و به اين صورت حفظ شوند.
انرژي لازم براي استخراج منابع و معادن طبيعت بسيار زياد است . از طرف ديگر مقدار فراواني انرژي براي توليد منابع به كار گرفته شده است. به كمك بازيافت انرژي ها ذخيره مي شوند. مثلا جمع آوري قطعات فلزي و ذوب آنها براي استفاده مجدد نسبت به تشكيل آن ها در طبيعت ، استخراج و توليد آن ها به انرژي كمتري نياز دارند.
- بازيافت از بسياري از آلودگي هاي محيطي جلوگيري مي كند . برخي زباله ها ، بو ، گازهاي قابل اشتعال و تركيب هاي شيميايي سمي دارند كه مي توانند وارد آب ، خاك و هوا شوند. روش هاي معمول مثل دفع زباله نمي تواند از بسياري از خطرات جلوگيري كند . اين نوع آلودگي ها ممكن است براي انسان و ساير جانوران و گياهان مشكلات جدي ايجاد نمايند.
بازيافت موادي كه بايد از كشورهاي ديگر وارد شوند ، باعث صرفه جويي در هزينه مي شوند.
منافع – اقتصادي بازيافت به خصوص در زمينه فلزاتي مثل آلومينيوم بسيار قابل توجه است.
فعاليت صفحه 152
فيلتر هايي كه داراي تركيبات آهك هستند ،گوگرد (گوگرد دي اكسيد )موجوددر گاز هاي كارخانه اي اسيدي را جذب مي كنند . به كمك اين فيلتر ها ،دوده و ذرات جامد را نيز مي توان جذب نمود . در اين حالت آلودگي هاي اسيدي هوا كاهش مي يابد
استفاده از وسايل نقليه ي عمومي در شرايطي كه امكانات لازم براي اين كار به خوبي و درستي فراهم شده باشد ،باعث استفاده ي كمتر از خود روهاي شخصي مي شود در اين حالت مقدار گاز هاي آلاينده هوا كه برخي از آنها تركيبات اسيدي توليد مي كنند كاهش مي يابد .از طرف ديگر استفاده از مبدل هاي كاتاليزگر در لوله هاي اگزوز اتومبيل ها باعث كاهش نيتروژن اكسيد مي شود ،كه خود سهم بسزايي در كمتر شدن تركيبات اسيدي هوا دارد.
- استفاده از انرژي هاي جايگزين سوخت هاي فسيلي باعث كاهش گازهاي سمي ناشي از احتراق اين سوخت ها مي گردد حتي سوخت هاي فسيلي مثل گاز طبيعي آلايندگي كمتري نسبت به زغال سنگ ، نفت و بنزين دارند. انرژي خورشيدي و انرژي باد توسط پيل هاي خورشيدي و توربين هاي بادي به كار گرفته شده و انرژي حاصل از آن ها در زمينه هاي مختلفي استفاده مي شود.
فرآيند توليد انرژي هسته اي مانند انرژي حاصل از سوخت هاي فسيلي باعث ايجاد گازهايي كه ميزان تركيبات اسيدي هوا را زياد مي كنند نمي شود. اما نيروگاه هاي هسته اي نيز آلودگي هاي محيطي فراواني مثل توليد زباله هاي هسته اي و تغييرات گرمايي آب ها دارند . امروزه تلاش دانشمندان روي يافتن راهي براي استفاده از هيدروژن به جاي مواد راديواكتيو در نيروگاه هاي هسته اي متمركز شده است تا توليد انرژي بدون ايجاد مشكلات زيست محيطي انجام شود
بحث كنيد صفحه 154
استفاده از چنين حشره كش هايي باعث نابودي برخي از مصرف كننده هاي زنجيره هاي غذايي مي شود. در اين حالت ، تعداد جانداراني كه به اين صورت منابع غذايي شان كم شده ، كاهش يافته اند و تعداد آنهايي كه دشمن طبيعي خود را از دست داده اند ، افزايش مي يابد . اين وضعيت زنجيره هاي غذايي را به هم ريخته ، توازن طبيعت را از بين مي برد.
در مورد ددت پيدا شدن آن در كبد پنگوئن هاي قطب جنوب در دهه 60 ميلادي بحث زيادي را برانگيخت. سرانجام مشخص شد اين ماده كه هرگز در اقيانوس منجمد شمالي استفاده نشده شده بود ، از طريق زنجيره هاي غذايي به آن سر زمين راه يافته است. اين سم در مزرعه ها براي از بين بردن حشرات آفت ، روي محصولات پاشيده مي شد. مقداري از آن نيز به زمين هاي غير زراعي رفته ، وارد رودخانه ها شده است. سپس با حل شدن در آب رودخانه ها وارد درياها شده است. سر انجام مقداري از آن را ماهيها مصرف كرده اند كه غذاي پنگوئن هاي قطب جنوب بوده اند. بدين ترتيب ددت به كبد پنگوئن ها راه پيدا كرده است.
با سلام خدمت دوستان و بازديد كنندگان گرامي