كتاب: كلونسازي
مولف: دان ناردو
مترجم: حميده علمي غروي
تلخيص: فهيمه نوري

فصل 1

كلونسازي كار تازه اي نيست

به بيان ساده تر، كلونسازي يعني توليد گياه يا جانور جديدي از سلولهاي بدن گياه يا جانوري كه وجود دارد. در نتيجه فردي كه توليد مي شود يا "فرزند"، از نظر ژنتيكي و بنابراين از لحاظ ظاهر، كاملا شبيه فرد دهنده سلول يا "والد" خواهد بود.

يك كلون، فرزند هر نوع موجود زنده اي به شمار مي آيد كه به روش غير جنسي توليد مثل مي كند. در توليد مثل غير جنسي، يك سلول زنده، يك گياه و يا يك جانور مي تواند بدون آميزش جنسي يا دخالت موجود زنده ديگري توليد مثل كند.

كلون سازي، ميليونها سال است كه در طبيعت به عنوان فرايند موثري در توليد مثل گياهان و جانوران انجام مي گيرد. موجودات زنده تك سلولي، از جمله باكتري ها، براي توليد موجوداتي همانند خود از فرايند كلونسازي استفاده مي كنند.انواع گوناگون گياهان و جانوران پرسلولي نيز چنين اند.

با گذشت زمان، آدميان به تقليد از طبيعت، شروع به كلون كردن انواع ميوه ها و سبزي ها كردند.گام منطقي بعدي هنگامي برداشته شد كه بعضي از دانشمندان تصميم گرفتند انديشه كلونسازي را در مورد دام ها نيز به كار گيرند. كه نخستين موفقيت بزرگ در كلون كردن جانوران در سال 1996 حاصل شد.

 

كلونسازي در طبيعت

تك سلوليهاي ابتدايي، همه انواع باكتري ها و بيشتر پروتوزوئرها ، جلبكهاي آبي – سبز بعضي از مخمرها در هر نقطه زمين كه باشند كلوني هستند حاصل از كلون ديگري كه پيش از آنها وجود داشته كه آنها نيز زاده يك كلوني قبلي هستند.

بعضي از گياهان و جانوران داراي ساختار پيچيده تر نيز به روش كلونسازي توليد مثل مي كنند. سنبل آبي، نمونه اي از آنهاست.

 

كلونسازي در كشاورزي

باغداران و كشاورزان، دست كم از 4000 سال پيش ( يا پيش از آن) كلون كردن گياهان را آغاز كرده بودند.

امروزه در ايتاليا و در نقاط ديگري از اروپا، بعضي از درختان مو كلونهايي هستند كه كشاورزان رومي، پيش از 2000 سال پيش پرورش مي دادند. در اين فرايند صفات منحصر به فرد اين درختان مو به نسلهاي پياپي آنها منتقل مي شوند.

بسياري از انواع ميوه و سبزي هاي كنوني نيز كلون انواعي به شمار مي آيند كه نخستين بار در زمانهاي دور گذشته روئيده بودند. به طور مثال از انواع سيبي كه امروزه مورد توجه قرار دارند در اوايل قرن بيستم پديد آورده اند.

به كار گيري تكنيك هاي كلون سازي براي توليد غذا، با مزيت ها و نيز محدوديت هايي همراه است. يكي از اين مزيت ها آن است كه فراورده هاي گياهان زراعي، ظاهري خوشايندتر و مزه اي مطبوع تر دارند و تغذيه كردن از آنها بهداشتي تر است. ديگر آنكه كلون سازي، وقت و پول را به گونه كار آمدتري به مصرف مي رساند.

كشاورزان تاكنون تنها يك مشكل عمده براي كلونسازي گياهان خوراكي مشاهده كرده اند.به اين معني كه اگر بيماري خاصي بتواند نوعي گياه ميوه دار يا گياه علفي معيني را آلوده كند و بكشد، ممكن است بيشتر يا شايد همه كلون هاي آن گياه را نيز آلوده و نابود كند.

 

كوشش هاي اوليه در راه كلونسازي جانوران

دامداران مي توانند بوسيله كلون كردن، بهترين جانوران خود را انتخاب كنندو گله هاي از آنها پديد آورند.

كلون كردن جانوران، براي دانشمندان پژوهشگري كه به انواع موش ها و ديگر جانوران براي آزمايش نياز دارند نيزنويد بخش است. دانشمندان معمولا مي خواهند همه جانوران آزمايشگاهي مورد استفاده آنان، تا آنجا كه ممكن است همانند باشند.

 

فصل 2

سودهاي بالقوه كلون كردن جانوران

كشاورزان و صنايع غذايي، از نظر تئوري مي واند گله هاي كاملي را از جانوران پديد آورند كه براي پاسخگويي به نياز هاي آدمي ، مورد مهندسي ژنتيك قرار گرفته باشند.

يكي ديگر از هدفهاي تكنولوژي كلونسازي، ايجاد گاو، گوسفند و ديگر جانوراني است كه در برابر بيماريها بهتر مقاومت كنند.

كمك ديگر توليد داروهاي سودمند در مقادير زياد و با هزينه اندك است. كمك امكان پذير ديگر، پيوند اندام هاي جانوران به اشخاص بيمار است.

 

درمان بيماري

توانايي توليد دارو براي درمان بيماريهاي گوناگون يكي از نويد بخش ترين كاربردهاي بالقوه كلون كردن جانوران است.

در واقع بنياد روزلين، دالي را به اميد توليد مقادير زياد و كم هزينه اي از داروي AAT ( آلفا–1 آنتي تريپسين )( اين دارو براي درمان سيستيك فيبروز و آمفي زم ، دو بيماري تنفسي -  نفس تنگي - به كار مي رود) كلون كرد.

همچنين ممكن است ژنيك بعضي از جانوران را چنان تغيير داد تا عامل هاي لخته شدن خون در شيري كه توليد مي كنند  بوجود آيند.( براي درمان بيماري هموفيلي)

از همين رويكرد براي توليد انسولين نيز استفاده مي شود.

 

اندام هاي جانوران براي پيكر آدمي

از جمله پيوند هاي امكان پذير، پيوند قلب، كليه و مغز استخوان است. و اما مشكل عمده اي كه وجود دارد آن است كه معمولا بدن اشخاص پذيرنده، اندام هاي جاوري پيوند شده را پس مي زند.

دانشمندان به منظور حل اين مشكل اقدام به افزودن بعضي ژن هاي آدمي به ژن هاي جانور مورد نظر خواهد كرد.

در حال حاضر بيشتر پژوهشگران عقيده دارند كه خوك بيشترين توانش را براي اين شيوه پژوهش دارد. اين عقيده بر دو دليل استوار است : نخست، پژوهشگران اظهار مي دارند كه احتمال سرايت بيماريهاي خوك، از احتمال سرايت بيماريهاي ميمون و ديگر نخستي ها به آدمي كمتر است. دوم ، اندام هاي خوك از نظر ريخت و اندازه ، بسيار شبيه اندامهاي آدمي هستند.

 

نجات يافته از آستانه انقراض

يكي ديگر از سودمندي هاي كلون كردن جانوران، امكان نجات دادن گونه هاي در معرض خطر انقراض است.

پژوهشگران پيش بيني مي كند كه تكنولوژي كلونسازي به باغ وحش امكان مي دهد تا از انقراض جانوراني كه نمي توانند در اسارت به طور طبيعي توليد مثل كنند، پيشگيري به عمل آورند. پانداي غول پيكر ، احتمالا بهترين نمونه از اين مورد است.

 

بازگرداندن دايناسورها؟

بعضي از دانشمندان فكر مي كنند كه شايد بتوان از اين موقعيت هم جلوتر رفت و گونه هاي منقرض شده  را احيا كرد. آنان خاطر نشان مي سازند كه ماده ژنتيك مورد نياز توليد كلون، الزاما نبايد از موجودي كه هنوز زنده است به دست آمده باشد. از نظر تئوري، همانقدر كه DNA   سالم باشد، امكان دارد كه سلولهاي محفوظ مانده از جانور منقرض شده را كلون كرد و نسخه زنده اي از آن جانور پديد آورد.

ولي اشكال كار در اينجاست كه احتمال اين كه DNA  سالم به مقدار كافي براي كلون دايناسوري به دست آي، بسيار ضعيف است.

 

فصل 3

نويد كلون كردن آدمي

جمعي از رهبران مذهبي و سياستمداران كلون كردن آدمي را از نظر دين واخلاق درست نمي دانند. اينان استدلال مي كند كه در واقع كلون كردن آدمي دست بردن در كار آفريدگار است.

آنان كه با اين موضع گيري منفي مخالف هستند، دليل مي آورند كه جمع بزرگي از مردم، با همه نوع زمينه مذهبي، از انديشه پژوهش در كلونسازي طرفداري مي كند. ديگر آنكه، اينان اظهار مي دارند كه به هيچ يك از گروههاي مذهبي نبايد امكان داده شود تا عقايد خود را بر ديگران تحميل كنند. افزون بر آن، اگر كلون كردن آدمي به سد شكني هايي در پزشكي و بهره مندي هاي ديگري مي انجامد، توسعه ندادن و به كار نگرفتن آن در نهايت به زيان جامعه بشري خواهد بود.

 

زندگي بخشيدن به مردگان

منتقدان هشدار مي دادند كه ممكن است ديكتاتورها ارتشي از پيروان كنترل نشدني خود، يا فرمانروايان بدانديشي بيافرينند;  يا بازرگانان فاسد، پيكرهاي كلون شده اي از آدمي براي توليد و فروش اندام هاي او پديد آورند.

معلوم شده است كه نقشه استفاده از كلونسازي براي سلطه بر جهان، واقع بينانه نيست. اما در مورد كلون كردن پيكر آدمي براي فروختن اندامهاي او، در واقع استخراج اندامهاي جانوران كلون شده، يا پروراندن اندامهاي آدمي از سلولهاي بنيادي در آزمايشگاه، بسيار ارزانتر خواهد بود.

از ديدگاه مردم عادي طرفدار كلونسازي، هدف بسيار واقع بينانه آن تكنولوژي، همانا احياي جانوران دست آموز آنان است.

در حال و هواي مشابهي مردم زيادي آرزو مي كنند كه فرزندان مرده آنان كلون شوند. در واقع بسياري از مردم هنوز به اشتباه باور دارند كه كلون يك شخص مرده نسخه دقيق او خواهد بود. اما اين فكر با واقعيت اندكي متفاوت است. به اين معني كه، در فرايند كلونسازي يك شخص ( يا جانور دست آموز ) تنها پيكر او هماندسازي مي شود. شخصيت و حافظه او را نمي توان احيا كرد.

 

ياري دادن به همسران بي فرزند

وقتي كه تكنيك كلون كردن آدمي كامل شد، حتي اگر مردي نا بارور باشد، باز هم مي توان ماده ژنتيك او را از بعضي از سلول هايش به دست آورد، آن را به درون تخمك همسرش پيوند داد و فرزندي براي آن دو پديد آورد.

و يا يك راه حل بالقوه براي والديني كه يكي از آنها داراي بيماري ژنتيكي باشند، كلون كردن كودكي از سلول والدي است كه اين بيماري را ندارد.

 

بافت ها و اندام هاي جديد

مي توان از كلونسازي، در فراهم آوردن اندام و بافت براي اشخاص بيمار و مجروح نيز استفاده كرد. بيماران نيازمند نوعي اندام، آن را سفارش مي دهند و تكنسين ها مي توانند، شش، كليه يا اندام هاي ديگري را در آزمايشگاه ايجاد كند.تكنيكي كه بافت يا اندام مورد نياز بيمار را از سلولهاي خود او توليد مي كند، به علت جور بودن دقيق ژنتيكي خطر پس زدن پيوند را از ميان مي برد.

فايده هايي نيزممكن است از تركيب كردن تكنولوژي كلونسازي با تكنولوژي سلول ES  حاصل شوند. مثلا با اين تكنولوژي مي توان بيمار مبتلا به لوسمي ( leukemia ) ( بيماري خوني معمولا كشنده) را درمان كرد. يا به قربانيان سوختگي پوستي سالم بخشيد.يا كساني كه از آسيب ديدگي مغز و نخاع رنج مي برند، ممكن است سلولهاي جديدي كه ويژه آنان است دريافت كنند. اندامهاي حياتي مانند قلب و شش را نيز مي توان در آزمايشگاه ايجاد كرد.و يا بيشتر يا همه انواع سرطان را درمان كرد.