فواصل ستارگان

برخی از ستارگان نسبتا به ما نزدیکند.نوری که از اینان به ما ساطع میشود پس از چند سال به ما میرسد.دوری ستارگان دیگر آدمی را به حیرت می افکند.در این بخش به دو روش مستقیم وغیر مستقیم تعیین فواصل ستارگان می پردازیم .

 

روش مستقیم: روش اختلاف منظر یا روش مثلث بندی

 

برای تعیین فاصله ستاره های نسبتا نزدیک از روشی به نام اختلاف منظر استفاده می کنند.اساس این روش چنین است.

 

1-از ستاره ای که میخواهند فاصله اش  را اندازه گیری کنند عکس می گیرند.

 

2-شش ماه بعد هنگامی که زمین در آنسوی مدارش است بار دیگر از آن ستاره عکس می گیرند.

 

3-با مقایسه عکسهای به دست آمده مشاهده میشود که این ستاره نسبت به ستاره های زمینه که در واقع دورتر هستندکمی جابجا شده است.هر چه ستاره به ما نزدیکتر باشد این جابجایی هم بیشتر است.بقیه کار یک محاسبه ساده مثلثاتی است.شعاع مدار زمین(فاصله زمین تا خورشید) معلوم استزاویه اختلافمنظر(نصف جابجایی  زاویه ای)ستاره هم که اندازه گیری شده است.پس می توان با استفاده از رابطه سینوس یا تانژانت فاصله ستاره از زمین راتعیین کرد.این به ظاهر خیلی ساده است.اما در حقیقت چندان هم آسان نیست.(در این روش مشکل اصلی تعیین زاویه اختلاف منظر است. این زاویه بسیار کوچک است. حتی کوچکتر از یک ثانیه قوس برای آنکه به کوچک بودن این زاویه پی ببرید بهتر است به مثال زیر توجه کنید:

 

این نقطه را در نظر بگیرید:(0) قطر آنیک میلیمتر است.اگر مجله را در فاصله 200 متری قرار دهید وبه این نقطه نگاه کنید(که البته از این فاصله خود مجله را هم تشخیص نخواهید داد!) قطر ظاهری این نقطه در چنین فاصله ای یک ثانیه قوس است. البته در اندازه گیری اختلاف منظر ستاره ها موضوع بر سر کسری از این مقدار است.

 

به عنوان مثال زاویه اختلاف منظر ستاره  دجاجه 35/. ثانیه قوس است.(61 دجاجه بعد از خورشید اولین ستاره ای بود که فاصله اش اندازه گیری شد.فاصله آن 1/11 سال نوری است.) فاصله ستاره هایی را که نزدیکتر از40پارسکی ما هستند(هر پارسک26/3 سال نوری است.)

 

می توان با دقت خوبی از روش اختلاف منظر بدست آورد. در این فاصله تقریباده هزار ستاره وجود دارد. فاصله ستاره های دیگر را از روشهای دیگری تعیین می کنند. چون روش اختلاف منظر برای ستاره های دور خطای زیادی دارد. روش اختلاف منظر رافقط می توان در مورد ستارگانی به کار بردکه از 300 سال نوری به ما نزدیکترند.

 

روش غیر مستقیم اندازه گیری فواصل ستاره ای:

 

یکی از فرمولهای اساسی نجوم قدر ظاهری (m) قدر مطلق(M) وفاصلهd  بر حسب پارسک را به یکدیگر مربوط می سازند. هر گاه دو تا از این سه کمیت معلوم باشد سومی را می توان معین کرد.این فرمول عبارت است از:logd5 -5+M=m

 

mقدر ظاهری:عددی است که از روشنی ظاهری یک ستاره است.قدر ظاهری خورشید7/26- است.

 

M قدر مطلق قدر ظاهری ستاره در صورتی که در فاصله 10پارسکی از ما قرار داشته باشد قدر مطلق خورشید8/4 است.