گروه‌هاي آموزشي و پرورشي به عنوان مجمعي علمي و ياري‌دهنده به معلمان بيش از دو دهه است كه در متن نظام تعليم و تربيت منشأ خدمات بسياري بوده است و با توجه به نقش اساسي خود كه داراي اهدافي متعالي است و در هرم تشكيلاتي، ارتباط قاعده هرم را با راس آن برقرار مي‌سازد و از طرفي آموزش و پرورش كشور در مرحله گذار از رشد كمي و ورود به مولفه‌هاي كيفي تا حدود بسيار زيادي وام دار اين نهاد علمي مي‌باشد و تغييرات چشمگيري در عرصه‌هاي برنامه درسي مبتني بر فرآيند، ارزشهايي مستمر، تشكيل مدارس مجازي و شيوه‌هاي تدريس آزاد و خلاق، گروه‌هاي آموزشي را بر آن داشت تا تغييري در ساختار خود ايجاد كنند.‌
به همين منظور، دفتر آموزش و پرورش راهنمايي تحصيلي با استفاده از نتايج ارزشيابي‌هاي به عمل آمده از اجراي دستورالعمل‌هاي پيشين، بهره‌گيري از توان كارشناسي موجود، مشاركت مسئولان گروه‌هاي آموزشي و پرورشي استان‌ها، استفاده از فجايع داخلي و خارجي، ساختار جديدگروه‌هاي آموزشي و پرورشي را با رويكرد <رشته‌اي - موضوعي> در دستور كار خود قرار داد.
گروه‌هاي آموزشي و پرورشي، سازمان يادگيرنده‌اي است كه همه اعضاي آن تلاش مي‌كنند تا با شناسايي حوزه هاي يادگيري، مهارت‌هاي ياددادن و يادگرفتن را از يكديگر بياموزند و بدان عمل كنند و معلمان مخاطب خود را به چنين ويژگي مجهز نموده و با اعتقاد به امر پژوهش به طور مستمر اقدامات خود را بررسي و ارزشيابي نمايد.
با توجه به تغيير ساختار ماموريت‌هاي اصلي گروه‌هاي آموزشي و پرورشي شامل فراهم كردن شرايط لازم و مناسب براي تبادل تجربه و تعامل افكار و انديشه‌‌ها، در ميان معلمان، مساله‌يابي در آموزش و پرورش دوره راهنمايي تحصيلي، توسعه توانمنديهاي معلمان در حوزه‌هاي فناوري‌هاي اطلاعات و ارتباطات، فرآيند ياددهي - يادگيري و ارزشيابي پيشرفت تحصيلي و تربيتي، توسعه فرهنگ تحقيق و پژوهش و نقد و بررسي و تحليل طرح‌ها و برنامه‌هاي آموزشي و پرورشي دوره راهنمايي تحصيلي.‌
ساختار سازماني به عنوان الگوي فعاليت‌ها و وظايف‌سازماني نقش مهمي را در كارآمدي سازمان به عهده دارد. مي‌توان گفت ساختار مجموعه‌اي از اجزا و عوامل مرتبط با يكديگر است كه در يك سازمان مسئوليت تحقق اهداف را عهده‌دار است. ساختار، تركيبات عناصر مختلف يك سازمان را در نيل به اهداف، مشخص مي‌سازد و مي‌توان آن را مجموعه‌اي از قواعد و ضوابط در نظر گرفت كه روابط و موقعيت اجزا را معين و آن را براي رسيدن به هدف‌ها هماهنگ‌ مي‌سازد. سه وظيفه عمده را براي هر ساختاري مي‌توان در نظر گرفت، كه شامل تامين هدف‌ها، تعيين و تشخيص قدرت افراد در سازمان و تعيين محدوده اعمال قدرت مي‌شود. هر يك از اين سه وظيفه اگر به درستي تعريف نشوند، كارآمدي سازمان لطمه خواهد ديد. چنانچه هدف‌ها به خوبي تعريف نشوند، سازمان راه را گم مي‌كند و به فعاليت‌هايي مي‌پردازد كه نبايد بپردازد.
اگر قدرت افراد در يك سازمان و مقررات مورد نياز به خوبي تعريف نشود، وظايف افراد هندسه معين و قابل دفاع نخواهد بود. و در صورت عدم تعيين محدوده اعمال قدرت نيز نوعي هرج و مرج در مجموعه به وجود خواهد آمد. اينك به ساختار گروه‌‌هاي آموزشي و پرورشي دفتر آموزش و پرورش راهنمايي تحصيلي و سپس به شرح وظايف اعضاي گروه‌هاي آموزشي و پرورشي اين دفتر مي‌پردازيم.‌
شوراي برنامه‌ريزي دفتر آموزش و پرورش راهنمايي تحصيلي شامل اعضاي شورا است و شورا داراي مديركل دفتر آموزش و پرورش راهنمايي تحصيلي، معاونان دفتر، كارشناس مسئول گروه‌هاي آموزشي و پرورشي، كارشناسان گروه‌هاي آموزشي و پرورشي و كارشناس مسئول واحد برنامه‌ريزي دفتر آموزش و پرورش راهنمايي تحصيلي است.
جلسات شوراي برنامه‌ريزي گروه‌هاي آموزشي و پرورشي دفتر هر 3 ماه يك بار در محل دفتر آموزش و پرورش راهنمايي تحصيلي يا به صورت قطبي در يكي از استان‌ها تشكيل مي شود.
اين شورا داراي وظايفي است كه عبارتند از:
- پيش‌بيني و تعيين اعتبارات لازم، منابع انساني و ... براي كارشناسي برنامه‌ريزي گروه‌هاي آموزشي و پرورش دفتر.‌
- تعيين و تصويب راهبردهاي لازم، براي تقويت فعاليت كارشناسي برنامه ريزي گروه‌هاي آموزشي و پرورشي
- تعيين سازوكارهاي لازم، براي هدايت و نظارت بر عملكرد گروه‌هاي آموزشي و پرورشي سازمان آموزش و پرورش استان‌ها.
شرح وظايف اعضاي گروه‌هاي آموزشي و پرورشي دفتر شامل:
نظارت و ارزشيابي از عملكرد كارشناسي تكنولوژي و گروه‌هاي آموزشي سازمان‌هاي آموزش و پرورش استان‌ها، احصاء و اولويت بندي مهم‌ترين مسائل گروه‌هاي آموزشي و پرورشي و تلاش براي حل آنها، بررسي و مطالعه تطبيقي نظام‌هاي آموزشي و ارتباط با نهادها، موسسات و مجامع علمي - آموزشي و فرهنگي مي‌شود. علاوه بر اين، نمايه‌سازي جديدترين مقالات، كتابها و اسناد علمي منتشر شده در حوزه‌هاي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي - تربيتي، الگوها و روش‌هاي تدريس، فناوري‌اطلاعات و ارتباطات نقد و بررسي، تحليل قوانين و مصوبات آموزش و پرورش و مشاوره و راهنمايي.‌
مشاركت در طراحي و توليد نشريات آموزشي و پرورشي، ارتباط مستمر با گروه‌هاي آموزشي و پرورشي سازمان‌ها با هماهنگي كارشناسي مربوط از طريق مكاتبه، تلفن و اينترنت و .... ارائه راهكارها و پيشنهادهاي مناسب مبتني بر مباني نظري و تجربي براي فعال‌سازي گروه‌هاي آموزشي و پرورشي، آسيب‌شناسي ارزشيابي تحصيلي - تربيتي و ارائه گزارش علمي و تحليلي، همكاري با دفتر آموزش و پرورش راهنمايي تحصيلي در زمينه اجراي برنامه‌هاي مربوط به توسعه الگوهاي فعال تدريس، آسيب‌شناسي قوانين، آيين‌نامه‌ها و مصوبات دوره راهنمايي تحصيلي، توسعه فرهنگ كاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات و ايجاد زمينه‌هاي مناسب براي احياي نقش تربيتي معلمان و آشنايي آنان با اصول و فنون راهنمايي و مشاوره از جمله اين وظايف است.‌در دفتر گروه‌هاي آموزشي و پرورشي 5 كميسيون همراه با اعضاي گروه‌هاي آموزشي مشغول به فعاليت هستند كه عبارتند از:
الف‌‌)‌ بخشي به فرآيند ياددهي - يادگيري،
 ب‌)‌ كميسيون بهبود و كيفيت بخشي به فرآيند ارزشيابي پيشرفت تحصيلي- تربيتي،
ج)كميسيون توسعه و كاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات،
د) كميسيون نقد و بررسي و تحليل قوانين، آيين‌نامه‌ها و مصوبات آموزشي و پرورشي دوره راهنمايي تحصيلي 
ه) كميسيون كيفيت بخشي به امور پرورشي، راهنمايي و مشاوره دانش‌آموزان.
يك تبادل و ارتباط، دوطرفه‌اي ميان گروه‌هاي آموزشي و پرورشي دفتر و گروه‌هاي آموزشي و پرورشي سازمان وجود دارد به طوري كه جلسات شوراي برنامه‌ريزي استان حداقل دوبار در سال تشكيل مي‌شود و صورت جلسات مربوطه پس از تنظيم به دفتر آموزش و پرورشي راهنمايي تحصيلي ارسال مي‌‌شود.‌
همچنين يك ارتباط متقابلي ميان گروه‌هاي آموزشي و پرورش سازمان و گروه‌هاي آموزشي و پرورشي مديريت - اداره در مناطق وجود دارد به طوري كه جلسات شوراي هماهنگي مديريت - اداره هر 3 ماه يك بار برگزار مي‌شود كه ضروري است صورت جلسات مربوط پس از تنظيم به سازمان ارسال شود.
براي انتخاب اعضاي گروه‌هاي آموزشي و پرورشي دفتر، سازمان و مديريت - اداره در مناطق آموزش و پرورش، ملاك‌هايي وجود دارد كه اين ويژگي‌ها در چند مورد مشترك است و در چند بند هم تفاوت‌هايي وجود دارد كه به اختصار به شرح آن مي‌پردازيم،
- علاقه‌مندي به فعاليت در گروه‌هاي آموزشي و پرورشي‌
- داشتن تجربه و مهارت لازم در رشته و كميسيون‌هاي مربوطه‌
- توانايي و تعهد در انجام وظايف پيش‌بيني شده در شرح وظايف مربوطه
- داشتن مدرك تحصيلي ليسانس و بالاتر، از جمله بندهاي مشترك است و در ملاك‌هاي انتخاب اعضاي گروه‌هاي آموزشي و پرورشي دفتر داشتن حداقل 7 سال سابقه تدريس، يكي از ملاك‌هاي انتخاب سرگروه‌هاي آموزشي و پرورشي سازمان داشتن حداقل پنج سال سابقه تدريس و در مورد سرگروه‌هاي آموزشي و پرورشي مديريت - اداره داشتن حداقل سه سال سابقه تدريس است.
معلمان برگزيده جشنواره الگوهاي تدريس برتر و معلماني كه از حسن شهرت و مقبوليت علمي در ميان معلمان برخوردارند براي اين انتخاب در اولويت هستند.
ليدا كاكيا
كارشناس ارشد تعليم و تربيت تطبيقي‌

 روزنامه اطلاعات روز پنج شنبه چهارم مهر ۱۳۸۷