بانک خون بند ناف:                                     

 

نخستین بانک خون بند ناف دنیا سال 1992 در امریکا به بهره برداری رسید و بانک خون بند ناف رویان به عنوان نخستین و تنها مرکز جدا سازی و ذخیره سازی سلول های بنیادی در ایران ، سال 1384 به همت محققان پژوهشکده رویان جهاد دانشگاهی تأسیس شد. این بانک ظرفیت نگهداری 15هزار نمونه را دارد و امکان افزایش آن تا 25هزار نمونه نیز وجود دارد که در حال حاضر 4هزار نمونه جمع آوری شده است. مهم ترین کاری که امروز در این بانک انجام می شود این است که خون بند ناف نوزاد را بلافاصله بعد از تولد و قبل از اینکه بند ناف دور انداخته شود ، جمع آوری و سلول های بنیادی آن نگهداری می شود تا در آینده اگر نیازی به سلول های بنیادی در درمان بیماری آن فرد بود ، مورد استفاده قرار گیرد.

خون بند ناف

خون بند ناف ، خونی است که پس از تولد در بند ناف باقی می ماند و همراه آن دور انداخته می شود. این خون علاوه بر سلول های خونی، منبعی غنی از سلول های بنیادی خون ساز است. ویژگی مهم سلول های خونی بند ناف عدم تکامل سلول های خونی از جمله لنفوسیت های آن است که در نتیجه احتمال رد پیوند های انجام شده با این نوع سلول ها در مقایسه با پیوند های مغز استخوان بسیار کمتر خواهد بود.

مطالعات آزمایشگاهی نشان داده اند که سلول های بنیادی خون ساز توانایی تمایز به سایر سلول ها را نیز دارند که می توانند افق جدیدی را برای درمان بیماری ها در آینده نه چندان دور ترسیم کنند.

بررسی آمار منتشر شده نشان می دهد گه هر ساله حدود 30هزار بیمار، قابلیت درمان با پیوند سلول های بنیادی مغز استخوان را دارند . اما حدود 75 درصد این بیماران قادر به یافتن یک داوطلب مناسب برای اهداء خون مغز استخوان نیستند. از سوی دیگر جستجوی مراکز ثبت اهداکنندگان مغز استخوان زمان زیادی می گیرد؛ در صورتی که ذخیره خون بند ناف در زمان کوتاه تری انجام می شود و تعداد اهداکنندگان آن نیز بیشتر است. بنابراین در بیماران مبتلا به لوسمی حاد، کم خونی ها و نقایص ایمنی که فرصت کوتاهی برای درمان دارند، استفاده از خون بند ناف جایگزین مناسبی برای دست یابی به درمان موثر محسوب می شود.

بیماری هایی مانند اختلالات سلول های بنیادی ، کم خونی آپلاستیک: کم خونی فانکونی و هموگلوبینوری حمله ای شبانه، لوسمی های حاد و لوسمی تمایز نیافته حاد: لوسمی های مزمن ، بیماری های نقص در تولید لنفوسیت ها: لنفوم غیر هوچگین و لنفوم هوچگین، ناهنجاری های ارثی گلبول قرمز: بتا- تالاسمی ماژور و کم خونی سلولی داسی شکل، اختلالات سیستم ایمنی مادرزادی: سندرم کاستمن نقض چسبندگی لکوسیتی و سندرم دی جرج ، نقص ارثی پلاکتی: ترومبوسیتوپنی مادرزادی ، اختلالات پلاسما سل: مولتی پل میلوما ، لوسمی پلاسما سل، بیماری های ارثی : سندرم لش نیهان ، هیپو پلازی غضروف و بیماری های آلزایمر ، دیابت ، پارکینسون ، صدمات نخاعی ، سکته های قلبی و مغزی ، بیماری های کبد و دیستروفی عضلانی دوشن قابل درمان از طریق سلول های بند ناف هستند.

نتایج تحقیقات 15 ساله محققان در زمینه سلوله های بنیادی نشان داده است که امکان درمان بسیاری ار بیماری های صعب العلاج مانند سرطان ها و انواع بیماری هایی که منشأ خونی دارند، با این سلول ها امکان پذیر است. همچنین بررسی های انجام شده نشان داده که این سلول ها در درمان ضایعات عصبی ، دیابت و ام.اس بسیار اهمیت دارند.

در آینده نه چندان دور سلول درمانی جایگزین دارو درمانی خواهد شد و دستیابی به سلول های بنیادی تنه ا از طریق بانک خون بند ناف امکان پذیر است.

بند ناف و جفت به عنوان یک زباله بیولوژیکی دور انداخته می شود، در حالی اگر بند ناف در شرایط خاص نگهداری شود، می توان به راحتی از سلول های بنیادی آن در درمان بسیاری از بیماری ها استفاده کرد.

مزایا

مغز استخوان و بند ناف هر دو واجد سلول های بنیادی خون ساز هستند که به بازسازی مجدد سیستم خونی و نیز سیستم ایمنی بدن کمک می کنند. مطالعات نشان داده است مغز استخوان دارای بالاترین درصد از سلئل های بنیادی خون ساز (1تا3درصد) و خون بند ناف دارای 6/0 تا 1 درصد، سلول های پیش ساز خونی و بنیادی خون ساز است.

مزایای استفاده از خون بند ناف در مقایسه با مغز استخوان به شرح زیر است:

1 – حضور سلول های اولیه و نابالغ سیستم ایمنی در خون بند ناف سبب کاهش رد ایمنولوژیک پیوند نسبت به مغز استخوان می شود. رد شدید پیوند در 60 درصد از پیوند های مغز استخوان و در 10 درصد از پیوندهای خون بند ناف دیده شده است.

2 – با استفاده از خون بند ناف ، امکان انجام پیوند موفق با تشابه کمتر بین دهنده و گیرنده نسبت به خون مغز استخوان بیشتر است، لذا تعداد زیادی گیرنده را در بر خواهد گرفت.

3 – اهداء خون بند ناف خطری برای آهداء کننده آن (جنین و مادر) به دنبال ندارد.

4 – جمع آوری خون بند ناف نسبت به مغز استخوان ساده تر و آسانتر صورت می گیرد. به این ترتیب که پس از تولد نوزاد، بند ناف و جفت جدا و خون خون آن توسط کیسه و یا سرنگ جمع آوری می شود . طی آن فرآیند به مادر و فرزند آسیبی وارد نمی شود . علاوه بر آنکه این کار کار کاملا بدون درد انجام می گیرد.

این در حالی است که جمع آوری خون مغز استخوان نیازمند روش جرحی است و معمولا تحت بیهوشی صورت می گیرد و می تواند همراه با درد برای دهنده باشد.

5 – سلول های بنیادی و پیش سازی بند ناف نسبت به مغز استخوان قدرت تکثیر بیشتری دارند.

6 – به علت آنکه روزانه تعداد زیادی نوزاد متولد می شود ، تعداد زیادی واحد خونی در دسترس است که این امر استفاده از آنها را آسان می کند.

7 – مطالعات نشان داده است که سلول های بنیادی بند ناف، سلول های خونی بیشتری نسبت به مغز استخوان تولیدمی کنند.(سلول های خون بند ناف 10 برابر سلول بیشتر تولید می کنند. بنابراین با تعداد کم سلول نیز می توان پیوند موفقی داشت.)

8 – یک مزیت مهم دیگر استفاده از سلول های بند ناف این است کهبر خلاف پیوند مغز استخوان ، نیازی نیست که همه ویژگی های گیرنده پیوندکاملا با دهنده تعلیق داشته باشد.به عبارت دیگر برای بیماران بیشتری می توان سلول های اهدایی مناسب را یافت؛ در حالی که در مورد مغز استخوان تنها هنگامی که دست کم 7 پروتئین از 8 پروتئین سلولی در اهداء کننده با پروتئین های بیمار مشابه باشند ، پیوند امکان پذیر است. در مورد خون بند ناف تطبیق تنها 4 پروتئین از 6 پروتئین کفایت می کند.

این تفاوت به خاطر آن است که خون بند ناف دارای سلول های ایمنی کمتر و ضعیف تری نسبت به مغز استخوان است. بنابراین احتمال کمتری وجود داردکه عارضه حمل سلول های پیوندی در بافت سالم بیمار(واکنش بافت پیوندی علیه میزبان) رخ دهد.