پايگاه علم و دانش  

ويژگي هاي ماده          
1- همه مواد از ذرات ريزي به نام اتم ساخته شده اند . عليرغم تصورات دموكريت و دالتون كه اتم را تجزيه ناپذير مي دانستند، اتم از ذرات كوچكتر الكترون، پروتون و نوترون تشكيل شده است .     
2- بين ذرات تشكيل دهنده ماده فضايي خالي وجود دارد . مقدار فضاي خالي در مواد مختلف متفاوت است.

در گازها فضاي خالي بين مولكولها زياد است. هنگامي كه با تلمبه به درون يك توپ پر از هوا، هواي بيشتري وارد مي كنيد فاصله بين مولكول ها كمتر مي شود به همين علت مي گوييم گازها تراكم پذيرند.
-بين مولكول هاي مايعات هم فضاي خالي وجود دارد اما فضاي خالي بين مولكول ها نسبت به گازها كمتر است. هنگامي كه نمك را به آرامي درون يك ليوان پر از آب مي ريزيم حجم آب ليوان تغيير چنداني نمي كند يعني نمك در فضاي خالي بين مولكول هاي آب قرار مي گيرد.

سؤال : اگر 20 سي سي الكل را با 20 سي سي آب مخلوط كنيم حجم مخلوط حاصل چقدر خواهد شد؟ چرا؟

در بين مولكول هاي جامدات فضاي خالي از دو حالت ديگر كمتر است. گفته مي شود هنگامي كه يك قاشق برنجي را آب نقره مي دهند مقداري از نقره در فضاي خالي بين مولكول هاي برنج نفوذ ميكند.

 بطور كلي :فضای خالی بین مولکول های گاز ها >فضای خالی بین مولکول های مایعات>فضای خالی بین مولکول های جامدات

3- مولكول ها دائما در حال حركتند.  
جنبش و حركت مولكول ها ي ماده نيز همانند فاصله بين آنها در حالت هاي مختلف ماده با هم متفاوت است و با آن نسبت مستقيم داد يعني هر چه فاصله بين مولكول ها بيشتر باشد جنبش مولكول ها بيشتر است البته در اين مورد استثنا هم وجود دارد.

 هنگامي كه در يك شيشه عطر را باز مي كنيد و يا پيازي را مي بريد بوي عطر و پياز در زمان كوتاه احساس مي شود. هنگامي كه 
قطره اي جوهر در آب رها مي كنيد جوهر در آب پخش مي شود حبه قند هم به همين طريق در آب ناپديد مي شود. همه اين موارد حكايت از جنبش و حركت مولكول ها دارند البته گرما حركت مولكول ها را افزايش مي دهد.

بطور كلي :جنبش مولکول های گاز ها < جنبش  مولکول های مایعات<جنبش مولکول های جامدات

 جنبش و حركت مولكولها را بصورت زير مي توان دسته بندي كرد.

1-     ارتعاشی : لرزش مولکول ها در جای خود(جامدات ، مایعات، گازها)

2-     چرخشی : جرخش به دور خود(مایعات و گاز ها)

3-     انتقالی : جابجایی سریع(مایعات وگازها)

جامدات فقط حرکت ارتعاشی دارند،مایعات هر سه نوع حرکت انتقالی، چرخشی(کم) و ارتعاشی دارند، ولی گاز ها مایعات هر سه نوع حرکت انتقالی، چرخشی(زیاد) و ارتعاشی دارند .

فعاليت:دو سرنگ مشابه انتخاب كرده يكي را تا نيمه از آب و ديگري را به همان اندازه از هوا پر كنيد سپس دهانه هر دو سرنگ را با انگشت محكم بگيريد و پيستون را به داخل فشار دهيد . چه تفاوتي مشاهده مي كنيد؟ دليل اين تفاوت چيست؟

بخش اول - ساختمان مواد

1-مانند دانشمندان فكر كنيد:در سال هاي پيش آموختيد كه "مشاهده كني". يعني مشاهده كردن يك راه يادگيري است. مشاهده يعني استفاده از اندام هاي مختلف.

2-بپرسيد :تحقيقات علمي معمولاً با چيزهايي شروع مي شوند كه درباره آنها اطمينان كافي نداريد. در اين مواقع پرسش هايي به ذهن شما مي رسد كه واقعاً مايليد به آنها جواب دهيد.

3- فرضيه بسازيد :وقتي شما با استفاده از مشاهده به پرسش خود يك پاسخ احتمالي مي دهيد فرضيه سازي مي كنيد. اما فرضيه بايد قابل آزمايش كردن باشد. در غير اينصورت لازم است آن را عوض كنيد.

4-آزمايش كنيد :معمولاً در آزمايش هاي مقايسه اي همه چيز را مشابه انتخاب مي كنند و فقط يك چيز را تغير مي دهند. در اين آزمايش هم فقط دماي آب در سه ليوان تفاوت داشت. (آزمايش تهيه آب ليمو)

5- يادداشت برداريد :وقتي آزمايش را انجام مي دهيد مشاهده مي كنيد و اطلاعاتي به دست مي آوريد كه بايد آنها را يادداشت كنيد. تهيه نمودار و جدول، راهي براي رسيدن به نتيجه است براي كسب اطمينان از درستي نتيجه، لازم است آزمايش چند بار تكرار شود.

6- نتيجه بگيريد :بعد از مطالعه اطلاعات به دست آمده، بايد از آنچه آموخته ايد نتيجه گيري كنيد. نتيجه بايد درباره فرضيه شما باشد. فرضيه ايي كه از راه هاي مختلفي درست در آيد، نظريه ناميده مي شود.

  ساختمان مواد:

ماده چيست؟

تمام چيزهاي غير زنده اي كه در اطراف ما هستند، ماده نام دارند. بعضي از مواد مانند چوب و سنگ شكل ثابتي دارند. موادي كه در دماي معمولي شكل آنها تغيير نكند، جامد هستند. موادي كه به شكل ظرف خودشان در آيند مايع هستند و موادي كه در فضا پخش مي شوند و با چشم ديده نمي شوند گاز هستند.

مواد از چه ساخته شده اند؟

اگر به دانه هاي شكر نگاه كنيد مي بينيد از دانه هاي بسيار ريزي درست شده است كه اين ذره هاي بسيار كوچك با چشم معمولي قابل مشاهده نيستند. پس با ميكروسكوپ ها ي بسيار قوي آن را هزاران برابر دشت مي كنند كه مي توان آنها را ديد. به هر كدام از اين ذره- ها يك مولكول شكر گفته مي شود. مولكول هر ماده با ماده ديگر متفاوت است و به همين دليل، مواد خاصيت هاي متفاوتي دارند. رنگ، بو و مزه از خاصيت هاي هر ماده هستند.

آيا مولكول ها حركت دارند؟

اگر در يك شيشه عطر را باز كنند و در جايي قرار دهيد، بوي آن در هواپخش شده و به مشام مي رسد. پس نتيجه مي گيريم كه مولكول هاي عطر پيوسته در حركتند و بوي عطر در هوا پراكنده مي شود. در تمام مواد مولكول پيوسته در حال جنبش هستند. بويي كه از شيشه عطر برمي خيزد همان مولكول هاي ماده است كه از ماده جدا مي شوند و به بيني ما وارد مي شوند.

حال اگر در يك ظرف روغن چند قطره آب بريزند و آنها را با وسيله اي به هم نزديك كنيد به هم مي پيوندند؛ يعني مولكول هاي هر ماده همديگر را مي يابند. ربايش مولكول ها در همه اجسام يكسان نيست. در بعضي مواد ربايش با شدت بسياري صورت مي گيرد مانند چوب كه نمي توانيم آن را با تست جدا كنيم.

وضع مولكول ها در مواد جامد، مايع و گاز چگونه است؟

در مواد جامد مولكول ها به هم نزديك اند و با نيروي زياد يكديگر را مي ربايند. مولكول ها در مواد جامد فقط در سر جاي خود مي لرزند؛ به همين دليل، شكل و حجم مواد جامد هميشه ثابت است و تغيير نمي كند.

در مواد مايع فاصله مولكول ها از هم بيشتر است. مولكول هاي مواد مايع مانند دانه هاي زنجير به هم متصل اند و زنجيرهاي كوچكي را به وجود آورده اند. مولكول هاي مواد جامع مي توانند آزادانه سُر بخورند و جابه جا شوند. به همين دليل يك مايع به شكل ظرف خود در مي آيد.

در بين مولكول هاي گاز تقريباً نيروي ربايش وجود ندارد. به همين دليل مولكول هاي گاز همديگر را نمي ربايند و آزادانه حركت مي كنند. فاصله بين مولكول هاي گازها از دو ماده ديگر بيشتر است. به همين دليل گازها در همه جا و در محيط اطراف خود پراكنده اند.

چرا مواد خاصيت متفاوتي دارند؟

مولكول ها از ذرات كوچك تري به نام اتم تشكيل شده اند. اگر اتم هايي كه مولكول هاي يك ماده را مي سازند يكسان باشند. به آن ماده عنصر مي گوئيم. گاز اكسيژن كه براي تنفس موجودات زنده ضروري است يك عنصر است. چون مولكول آن از دو اتم يكسان ساخته شده است. موادي مانند طلا، آلومينيم و آهن يك عنصر هستند.

اگر مولكول هاي يك ماده از دو يا چند نوع اتم ساخته شده باشد به آن ماده تركيب مي گوئيم. مانند آب كه از دو اتم ئيدروژن و يك اتم اكسيژن تشكيل شده است.

پرسش هاي بخش 1

1- اتم هاي تشكيل دهنده كدام ماده مثل هم نمي باشد؟   1-اكسيژن       2- طلا                     3- نمك                 4- آلومينيم

2-اتم هاي كدام دسته مواد مثل هم مي باشند 1-اكسيژن، ئيدروژن، الكل   2- آب، آهن، ئيدروژن  3- اكسيژن، آب، ئيدروژن  4- آهن، گوگرد، اكسيژن

 3- كداميك از مواد زير عنصر است ؟ 1- نمك                2-اكسيژن           3-دي اكسيد كربن             4-نفت

 4- مواد در كدام يك از حالت هاي زير، تعداد جايي را كه اشغال مي كنند، ثابت است؟ 1- گاز، مايع            2-جامد، گاز    3- جامد، مايع، گاز  4- مايع، جامد

   5- ربايش مولكولي در كداميك از مواد زير بسيار نادر است؟ 1-شير   2- هوا               3-  انگشتر          4- آب

سؤالات تشريحي

1-چه چيزهايي با خاصيت يك ماده هستند؟ بو، رنگ، مزه

2- جنبش مولكولي چيست؟ مولكول هاي يك ماده پيوسته در حال جنبش هستند. در مواد گازي شكل جنبش مولكول ها خيلي زياد و در مايعات نسبت به گازها كمتر است در اجسام جامد مولكول ها فقط در جاي خود مي لرزند.

 3- چرا چنبش مولكولي باعث نمي شود كه مواد از هم پراكنده مي شوند؟

زيرا ربايش مولكولي باعث مي شود مولكول هاي ماده يكديگر را بربايند.

 4- مولكول ها از چه ساخته شده اند؟ از اتم

 5-به چه موادي عنصر مي گوئيم؟ به موادي كه اتم هاي يكسان داشته باشند.

 6- به چه موادي تركيب مي گوئيم؟ به موادي كه از چند نوع اتم درست شده اند

 7-كدام نوع از مواد شكلشان تغيير مي كند؟ گاز و مايع

منابع :

علوم تجربی راهنمایی

سایت سازمان صدا وسیما

دانسته و مطالب آموزشی شخصی(بعضی از اطلاعات از منابع مخلف گرفته شده است.)

مطالب یا ذکر منبع استفاده گردد. ضمناْ پیشنهادات شما را پذیرا هستیم .